سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسیدر پرتو نظریه بحران اسپریگنز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران
2 گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران
10.22034/sm.2026.93513.1271
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی در پرتو نظریه بحران اسپریگنز است. فرضیه پژوهش این است که مولفه‌های منطق درونی اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی بر دو اصل اندیشه سیاسی ایران باستان و دوره اسلامی بنا شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نتیجه بررسی سیاستنامه و اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی حاکی از آن است که مشکل و بحران اساسی در نظر خواجه نظام‌الملک طوسی عدم آشنایی ترکان با فن حکومت و مدیریت جامعه وآنچه او بد دینی می‌خواند، می‌باشد. او علل و ریشه‌های مشکل را سنّت قبیلگی ترکمانان سلجوقی و عدم آشنایی با فن حکومت و رواج آراء و اندیشه‌های اسماعیلیان، باطنی، قرمطی و آنچه وی بد مذهبی می‌داند، می‌بیند. درمان این مشکل از نظر خواجه، تشکیل حکومتی مطلقه و عادل است که بر پایه مذهب اهل‌سنّت شکل بگیرد. همچنین عدم بکارگیری بد مذهبان در حکومت و تأسیس نظامیه‌ها از دیگر پیشنهادات ایشان است. آرمان خواجه در این مهم ترکیبی از سنّت حکومتی ایران باستان و دوره اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of Khwaja Nizam al-Mulk Tusi’s Political Thought in Light of Spragens’ Crisis Theory

نویسندگان English

Mehdi Attaran 1
Alireza Golshani 2
Seyed Hassan Malaekeh 2
1 Department of Political Science, Shah.C., Islamic Azad University, Shahreza, Iran
2 Department of Political Science and International Relations, Shah.C., Islamic Azad University, Shahreza, Iran
چکیده English

This study examines Khwaja Nizam al-Mulk Tusi’s political thought in light of Spragens’ crisis theory. It hypothesizes that the internal logic of his political thought is grounded in two traditions: ancient Iranian and Islamic political thought. Employing a descriptive-analytical method, the study analyzes Siyasatnama and Nizam al-Mulk Tusi’s political thought. The findings indicate that he identified the fundamental crisis as the Turks’ unfamiliarity with the art of governance and the administration of society, together with what he regarded as religious deviation. He traced the roots of this crisis to the tribal traditions of the Seljuk Turkmens, their limited knowledge of governance, and the spread of Ismaili, Batiniyya, and Qarmatian doctrines and ideas, which he considered religiously heterodox. In his view, the remedy lay in establishing an absolute yet just government founded on Sunni Islam. Additional measures he proposed included excluding those he regarded as religiously heterodox from government and establishing Nizamiyya madrasas. His political ideal thus represented a synthesis of the governing traditions of ancient Iran and the Islamic period.

کلیدواژه‌ها English

political thought, Siyasatnama, Iranian history, Seljuk dynasty, Khwaja Nizam al-Mulk Tusi, Spragens’
اسپریگنز، توماس (1382). فهم نظریه‌های سیاسی. ترجمه فرهنگ رجایی. تهران: آگاه.
اقبال آشتیانی، عباس (1392). تاریخ ایران از صدر اسلام تا انقراض قاجار. تهران: دبیر.
برزگر، ابراهیم؛ عباس‌تبار، حبیب‌الله (1385). اندیشه سیاسی فارابی و روش جستاری اسپریگنز. حقوق و سیاست، 8(21)، ص78-53.
خواجه نظام الملک (1388). سیاست‌نامه. به تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: اساطیر.
خواجه نظام‌الملک (1310). سیاست‌نامه یا سیرالملوک. به اهتمام سید عبدالرحیم خلخالی. تهران: موسسه خورشید.
زرگری‌نژاد، غلامحسین؛ فروزش، سینا (1386). نقش اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی در تمرکز قدرت ترکان سلجوقی. مسکویه، 2(8).
قادری، حاتم (1378). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سمت.
کسایی، نورالله (1363). مدارس نظامیه و تأثیرات علمی اجتماعی آن. تهران: امیرکبیر.
لوئیس، برنارد (1362). تاریخ اسماعیلیان. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: توس.
مینوی، مجتبی (1351). نقد حال. تهران: خوارزمی.