سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

امنیت سایبری؛ قابلیتها و ظرفیت‌های نظام حقوق داخلی و بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه حقوق، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
10.22034/sm.2025.1995716.2047
چکیده
فضای سایبری قابلیت ورود هر انسانی جدا از سن، جنس و ملیت را با اندیشه‌‌های متفاوت دارد. امکان ارتکاب جرائم مختلف در این حوزه مانند همه کارکرد‌‌های مثبت در آن، وجود دارد. این امر موجب بحث از امنیت سایبری می‌شود. یکی از مهم‌ترین عوامل پرداختن به این موضوع، ضرورت حمایت از بزه‌‌دیدگان، به‌‌ویژه با توجه به ابعاد فرامکانی و فرامرزی جرائم ارتکابی در فضای سایبر است. درواقع، از یک‌‌سو با توجه به عدم دسترسی به موقعیت مجرمان سایبری در بعضی مواقع به جهت تغییر و یا تقلب در IP و از سوی دیگر، عدم کشف به‌‌موقع و سرعت نه‌‌چندان مناسب در شناسایی مرتکب، توجه به رویکردهای حمایتی در این زمینه را در چارچوب اتخاذ صلاحیت منفعل در رسیدگی به این جرائم اجتناب‌‌ناپذیر ساخته است. این پژوهش درصدد پاسخ به این سوال است که نظام دادرسی ایران چگونه می‌تواند چالش‌های امنیت سایبری را رفع نماید؟ برای پاسخ به این سوال از روش تحلیل داده‌ها به صورت توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که نظام دادرسی ایران همسو با برخی اسناد فراملی و ظرفیت بهره‌مندی از مفاد ماده 8 قانون مجازات اسلامی و ماده 664 قانون آیین دادرسی کیفری، می‌تواند بسیاری از چالش‌ها و خلأهای قانونی را در جهت حمایت از بزه‌دیدگان رفع نموده و موجبات تقویت امنیت را فراهم سازد. توسل به اصل صلاحیت منفعل در مقررات حقوق بین‌الملل کیفری و توسعه صلاحیت‌های ملی و منطقه‌ای مهم‌ترین راه‌حل در این عرصه محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cyber Security; Capabilities and Capacities of Domestic and International Legal Systems

نویسندگان English

Farhad Moradi Haghgoo 1
Bagher Shamloo 2
Alireza Saybani 3
1 PhD., Student, Department of Criminal Law and Criminology, Qe.C., Islamic Azad University, Qeshm, Iran
2 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, BA.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
چکیده English

Cyberspace has the capability for the entry of every human being regardless of age, gender, and nationality with different thoughts. The possibility of committing various crimes exists in this domain, just as all positive functions do. This matter necessitates the discussion of cyber security. One of the most important factors in addressing this subject is the necessity of protecting victims, especially considering the trans-spatial and trans-border dimensions of crimes committed in cyberspace. Indeed, on the one hand, due to the lack of access to the location of cyber criminals in some instances caused by changing or spoofing IPs, and on the other hand, due to the failure to discover crimes in a timely manner and the not-so-suitable speed in identifying the perpetrator, attention to protective approaches in this field within the framework of adopting passive jurisdiction in handling these crimes has made it inevitable. This research intends to answer the question of how the Iranian judicial system can resolve the challenges of cyber security. To answer this question, a data analysis method in a descriptive-analytical form has been used. The results indicate that the Iranian judicial system, in alignment with certain transnational documents and the capacity to utilize the provisions of Article 8 of the Islamic Penal Code and Article 664 of the Criminal Procedure Code, can resolve many legal challenges and loopholes to protect victims and facilitate the strengthening of security. Recourse to the principle of passive jurisdiction in international criminal law regulations and the expansion of national and regional jurisdictions is considered the most important solution in this arena.

کلیدواژه‌ها English

Cyber Crimes
Cyber Security
Iranian Legal System
International Law
اسلامی، ابراهیم (1380). جایگاه حمایت از بزه‌دیدگان جرایم سایبری در مقررات کیفری حقوق داخلی و حقوق بین‌الملل. پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 9.
برقعی، حسن (1393). مروری بر امنیت سایبری؛ درس‌هایی برای جمهوری اسلامی ایران. مطالعات انقلاب اسلامی، شماره38.
پوربافرانی، حسن (1388). اصل صلاحیت مبتنی بر تابعیت مجنی علیه در حقوق جزای بین‌الملل و ایران. مفید، شماره37.
حاجی ده‌آبادی، احمد؛ سلیمی، احسان (1359). اصول جرم‌انگاری در فضای سایبر با رویکردی انتقادی به قانون جرائم رایانه‌ای. مجلس و راهبرد، شماره 71.
حسینی‌نژاد، حسین قلی (1383). حقوق کیفری بین‌المللی. تهران: نشر میزان.
خالقی، علی (1383). بلژیک و پایان ده سال رویای صلاحیت جهانی در جرایم بین‌المللی. پژوهش‌های حقوقی، شماره6.
خلیلی پوررکن آبادی، نورعلی وند، یاسر (1391). تهدیدات سایبری و تاثیر آن بر امنیت ملی. مطالعات راهبردی، 15(56).
دزیانی، محمدحسن (1385). مقدمه‌ای بر سیاست جنایی جرایم سایبری. قضاوت، شماره40.
زررخ، احسان؛ کاظمی، قباد؛ جعفری، محمدجواد (1373). راهبردهای تقنینی ملی و فراملی در مقابله با جرایم سازمان‌یافته سایبری. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(9).
سلطانی‌نژاد، احمد؛ جمشیدی، محمدحسین؛ محسنی، سجاد (1395). تحول مفهوم امنیت در پرتو جهانی شدن و فناوری اطلاعات و ارتباطات نوین. سیاست جهانی، 5(2).
شریعت باقری، محمدجواد (1392). حقوق کیفری بین‌المللی. تهران: نشر جنگل، چاپ چهاردهم.
شکفته گوهری، معصومه (1360). مبانی، شرایط و آثار اصل صلاحیت شخصی در حقوق کیفری ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه گیلان.
عالی‌پور، حسن (1383). واقعیت جرم. پژوهش حقوق عمومی، شماره13.
فرجی‌ها، محمد؛ آقایی، امین (1391). جنبه‌های منفی و مثبت اصل صلاحیت شخصی در حقوق جزای بین‌الملل. مطالعات بین‌المللی پلیس، 2(9).
فقیهی، مهدی، جلالی فراهانی، امیرحسین (1397). مروری بر معاهده‌های فراملی سایبری. معاونت پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی. تهران: دفتر مطالعات ارتباطات و فناوری‌های نوین.
فیروزآبادی، ابوالحسن؛ آزادی احمدآبادی، جواد (1399). تحلیل پیشینه حکمرانی فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران. دانش سیاسی، 16(33).
کتانچی، الناز؛ پورقهرمانی، بابک (1370). سیاست‌های نمادین معاهده جرایم سایبری شورای اروپا. مطالعات بین‌المللی، 16(2).
مرادی حقگو، فرهاد؛ شاملو، باقر؛ سایبانی، علیرضا (1382). ارتباط و جایگاه صلاحیت منفعل در جرایم سایبری با سایر انواع صلاحیت‌ها در نظام حقوقی ایران. کارآگاه، 19(21).
میر محمدصادقی، حسین (1386). حقوق جزای بین‌المللی (مجموعه مقالات). تهران: نشر میزان، چاپ دوم.
میرمحمدصادقی، حسین (1392). صلاحیت مبتنی بر تابعیت مجنی علیه با تاکید بر قانون جدید مجازات اسلامی. آموزه‌های حقوق کیفری، شماره5.
نجفی توانا، علی (1393). حقوق جزای عمومی (تحلیلی انتقادی تطبیقی)، جنگل، ج1.
Gastorn, K. (2017). Relevance of international law in combating cybercrimes: current issues and aalco’s approach. Wuzhen Summit.
Hakmeh, J. (2017). Cybercrime and the Digital Economy in the GCC Countries. International Security Department, Chatham House.
Oleman, C. (2003). Security Cyberspace - New Laws and Developing Strategies. Computer Law and Security Report, 19(2).
Shaw, M. (2008). International law. New York: Cambridge University Press, 6ed.
Umpleby, S.A. (2005). A history of the cybernetics movement in the United States. Journal of the Washington Academy of Sciences, 91(2).
Watson, G.R. (1993). The passive personality principle. Texas international law journal, vol. 28.