فمینیسم لیبرال و حقوق دینی زنان مسلمان: مناسبات سیاست، جنسیت و دین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، مرکز تحقیقات زن و خانواده، قم، ایران

10.22034/sm.2020.94664.1276

چکیده

هدف پژوهش حاضر مطالعه چالش‌ها و تعارضات نظریه سیاسی فمینیسم، به ویژه گرایش لیبرالی درباره حق دین‌داری زنان بود و نشان داده شد که چگونه بنیادهای فلسفه سیاسی معاصر غرب مثل آزادی، برابری، عدالت، قدرت وغیره به ایجاد چالش‌هایی در این زمینه منجر شده است. در این راستا و با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی اجمالی نسبت دین و فمینیسم، به دو مواجهه واقعی این مکتب با مسائل مسلمانان اشاره گردیده و بخشی از دشواری‌های مناسبات دین، سیاست و جنسیت در غرب تشریح شد. همچنین با روش تحلیل فلسفی ابعاد و عوامل چالش‌های فمینیسم لیبرال در مدیریت این سه گانه(دین، سیاست و جنسیت) بررسی شد. تلاش‌های آشتی‌جویانه فمینیسم لیبرال با دین و نیز ارزیابی آرای مذکور و نقاط قوت و ضعف این آرای سیاسی در نسبت با دین و جنسیت از دیگر مباحث مورد بررسی در این پژوهش بود. نتایج حاکی از آن است که غالب فمینیست‌های لیبرال به طور سنتی زندگی زنان دیندار را خالی از آزادی، عاملیت، خودآیینی، عدالت، حقوق اساسی و برابری تلقی می‌کنند. تنها در سال‌های اخیر است که با افزایش فعالیت زنان مسلمان در بازنمایی خود و تجاربشان، این قرائت مورد تردید قرار گرفته است و نظریاتی چون چندفرهنگی‌گرایی در راستای آشتی لیبرالیسم و گروه‌های دیندار گام برداشته‌اند. به نظر می‌رسد هر دو گرایش لیبرالی و فمینیستی به سبب گرانباری از میراث فلسفه سیاسی مدرن در حل اساسی این تعارضات ناتوان باشند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
  1. اشرفی (2004). استقرار دادگاه‌های حکمیت اسلامی در کانادا به کجا خواهد کشید؟. قابل دسترس در: http://www.shabakeh.de/old/individual/000627.html
  2. بهشتی، احمد (1375). حق دینی یا دین حق. کلام اسلامی، شماره 17.
  3. پاک‌نیا، محبوبه (1389). لیبرالیسم و فمینیسم لیبرال رادیکال در سده 19. مطالعات زنان، شماره 24: ص107-123.
  4. حسینی‌زاده، سید علی و همکاران (1389). نقد دیدگاه فمینیسم لیبرال در زمینه برابری زن و مرد از منظر قرآن و روایات(مبانی انسان‌شناختی تعلیم و تربیت اسلامی). تربیت اسلامی، سال پنجم، شماره 11: ص33-58.
  5. حسینی‌زاده، سید علی؛ شرفی‌جم، محمدرضا (1392). نقد و بررسی اصول تعلیم و تربیت فمینیسم لیبرال از دیدگاه اسلام. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال بیست و یکم، دوره جدید، شماره 18: ص25-50.
  6. سودمندی، عبدالمجید؛ شریفی طرازکوهی، حسین (1391). گستره حق آزادی دین و عقیده
    در اسناد بین‌المللی حقوق بشر. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، سال شانزدهم، شماره 4:
    ص 77-101.
  7. ضیمران، محمد (1378). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: انتشارات هرمس.
  8. منسبریج، جین؛ اوکین، سوزان مولر؛ کیملیکا، ویل (1387). دو جستار درباره فلسفه سیاسی فمینیسم. ترجمه نیلوفر مهدیان. تهران: نشر نی.
    1. Ban on sharia law. Wikipedia, 2018. Available in:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ban_on_sharia_law
  1. Braidotti, R. (2008). In Spite of the time: The Post Secular Turn in Feminism. Theory, Culture and society, 25 (6). DOI: 10.1177/0263276408095542
10. Brink, D. (2016). Mill's Moral and Political Philosophy. In: The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta (ed).
11. Brown, W. (2012). Civilizational Delusions: Secularism, Tolerance, Equalit. Theory and Event, Vol.15, No.2.
12. Chambers, C. (2004). Are Breast Implants Better than Female Genital Mutilation? Autonomy, Gender Equality and Nussbaum’s Political Liberalism. Critical Review of International Social and Political Philosophy,Vol.7, No.3.
13. Kymlicka, W. (1999). Liberal Complacencies. In: Is Multiculturalism bad for women?. Ed. By Joshua Cohen, Matthew Howard, Martha C. Nussbaum. Princeton University Press.
14. Lepinard, E. (2011). Autonomy and the crisis of the feminist subject:Revisiting Okin's Dilemma. Constellations,Vol.18, No2: P.205-221.
15. Mahmood, S. (2005). Politics of Piety: the Islamic revival and the feminist subject. Princeton university press.
16. Nussbaum, M.C. (1999a). Sex and Social Justice. Oxford: Oxford University Press.
17. Nussbaum, M.C. (1999b). A Plea For Difficulty , World. In Is Multiculturalism bad for women?. Ed. By Joshua Cohen, Matthew Howard, Martha C. Nussbaum, Princeton University Press.
18. Okin, S.M. (1999). Is Multiculturalism bad for women? In: Is Multiculturalism bad for women?. Ed. By Joshua Cohen, Matthew Howard, Martha C. Nussbaum. Princeton University Press.
19. Philips, A. (2007). Multiculturalism without Culture. Princeton University Press.
20. Scott, J.W. (2009). Sexularism. In: RSCAS distinguished lectures, European university institute, Italy.
21. Song, S. (2017). Multiculturalism. In: The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta (ed.). Available in:
https://plato.stanford.edu/entries/multiculturalism/
22. Stoljar, N. (2015). Feminist Perspectives on Autonomy. In:The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta (ed.). Available in: