قدرت سیاسی و بایسته‌های اخلاقی آن در اندیشه حکیم کشفی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

10.22034/sm.2020.107406.1377

چکیده

در این نوشتار تلاش شده است تا در گام نخست، نگرش کشفی به ذات قدرت سیاسی، هدف و قلمرو آن مورد نقد و بررسی قرار گیرد. برای این منظور، در گام نخست مفاهیم کلیدی و ابتکاری در اندیشه سیاسی این متفکر عهد قاجار تبیین شد؛ از جمله نگرش موسع و متفاوت کشفی به مفهوم خلیفه‌الله و ظل‌الله. در ادامه تقسیم‌بندی نوین کشفی از اصناف سه‌گانه حکومت مورد واکاوی قرار گرفت که مبنای تقسیم آن به نوعی ناظر بر نگاه وی به قلمرو سیاست و رابطه دین و اخلاق با آن است. همچنین در گام دوم، بایسته‌های اخلاقی رفتار حاکمان در سه ساحت رابطه با خدا، خود و مردم به تفکیک بیان شد و بایسته‌های اخلاقی رفتار وزیران علاوه بر سه ساحت مذکور در دو ساحت ارتباط با حاکم و ارتباط واسطه‌ای میان مردم و حاکم نیز مورد تبیین قرار گرفت. از اهم یافته‌های مقاله آن است که کشفی ذات و سرشت قدرت را نه تنها ضداخلاقی نمی‌بیند بلکه اولا معتقد است قدرت فی نفسه خنثی اما بسیار موثر و کارآ است و ثانیا حتی برای حکومت‌های بی‌خبر یا فاقد باور به دین و قواعد اخلاقی نیز نوعی شانیت و کارکرد دینی و اخلاقی قائل است.

کلیدواژه‌ها