جایگاه مفهوم تبرّی در منظومه فکری و رفتاری امام خمینی(ره) و مهندس بازرگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی جایگاه مفهوم تبرّی در گفتمان  جریان ملی و جریان اسلامی بود. در این راستا،  منظومه فکری و رفتاری امام خمینی و مهندس مهدی بازرگان در تعامل یا تقابل با «استکبار» و براساس روش «تحلیل گفتمان» لاکلا و موفه مورد بررسی قرار گرفت. همچنین مفهوم تبرّی نیز به مثابه یکی از ریشه­های اصلی گسست میان جریان ملی‌گرایی و اندیشه­های حاکم بر نهضت اسلامی بررسی شد. یافته­ها نشان داد که شکاف‌های عمیق فکری و رفتاری میان دو گفتمان مورد بررسی در مصادیق متعدد، برخاسته از اختلاف در دال مرکزی و در مراتب بعد، دال‌های شناور در دو گفتمان است. اختلاف ماهیت و چگونگی نگرش آنها به لایه­های مختلف معرفتی و رفتاری در قبال عناصر بنیادین فرهنگ سیاسی شیعه و به ویژه تبری، برآمده از جایگاه بنیادین و «غیریت‌ساز» این مفهوم در گفتمان امام خمینی می‌باشد. از سوی دیگر، وجود گرایش به مبادی و مظاهر غرب در یکی از اضلاع دال مرکزی گفتمان بازرگان به­روشنی آشکار است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
  1. ایمانی، علی (1384). قاعده فقهی تولی و تبری در اندیشه سیاست خارجی امام خمینی. حکومت اسلامی، سال دهم، شماره3: ص 151-122.
  2. بازرگان، مهدی (1350). مدافعات. تهران: مدرس.
  3. بازرگان، مهدی (1362). بازیابی ارزش‌ها. تهران: نهضت آزادی.
  4. بازرگان، مهدی (1363). انقلاب ایران در دو حرکت. تهران: نهضت آزادی.
  5. بازرگان، مهدی (بی‌‌تا). راه طی شده. تهران: نهضت آزادی.
  6. تاجیک، محمدرضا (1379). گفتمان و تحلیل گفتمانی. تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
  7. تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پاد گفتمان و سیاست. تهران: مؤسسه توسعه علوم انسانی.
  8. حدادعادل، غلامعلی (1375). دانشنامه علوم اسلامی. تهران: بنیاد دایره‌المعارف اسلامى، ج2.
  9. حضرتی، حسن؛ قیصریان‌فرد، هادی؛ آونج، مینا (1395). جنگ ایران و عراق در گفتمان سیاسی نهضت آزادی.ژرفا پژوه، سال سوم، شماره10: ص 75-101.
10. خمینی، سید روح الله (1367، 10دی). نامه امام به گورباچوف. روزنامه جمهوری اسلامی.
11. خمینی، سید روح‌‌الله (1323). کشف الاسرار. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
12. خمینی، سید روح‌‌الله (1356). ولایت فقیه(حکومت اسلامی). تهران: امیرکبیر.
13. خمینی، سید روح‌‌الله (1366). استفتائات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
14. خمینی، سید روح‌‌الله (1369). شئون و اختیارات ولایت فقیه(کتاب البیع). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15. خمینی، سید روح‌‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: مرکز نشر آثار امام خمینی، ج20، 1، 10، 21.
16. خمینی، سید روح‌‌الله (1385). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
17. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام (1367). احزاب سیاسی در ایران. تهران: مرکز نشر اسناد لانه جاسوسی آمریکا.
18. دیلمقانی، فرشید؛ قاسمی، محمدعلی (1396). جایگاه هویت ملی در ایران: نگاهی به تطور تاریخی الگوها و سیاست‌های هویت ملی از زمان باستان تا پهلوی اول.سیاست متعالیه، سال پنجم، شماره19: ص44-17.
19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1332). مفردات فی غریب القرآن. تهران: چاپ محمد سید کیلانی.
20. رودگر، محمدجواد (1396). مبانی عرفانی اندیشه‌ سیاسی امام خمینی. سیاست متعالیه، سال پنجم، شماره 18: ص 124-107.
21. روزنامه اطلاعات، مورخ 22/7/1358.
22. روزنامه انقلاب اسلامی، مورخ 17/8/1358.
23. رهبر، محمدتقی (1377).حج و برائت از مشرکان.میقات حج، سال ششم، شماره 22: ص45-29.
24. سولیوان، ویلیام (1361). مأموریت در ایران. ترجمه محمود شرقی. تهران: نشر هفته.
25. صدرشیرازی، محمدعلی (1388). دولت موقت. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
26. هوارت، دیوید (1388).روش و نظریه در علوم سیاسی. دیوید مارش، جری استوکر. ترجمۀ امیرمحمد حاجی ‎یوسفی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.