کثرت‌گرایی دینی تشکیکی: راهی نو در بازاندیشی برای صلح بشری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار فلسفه دانشگاه خوارزمی

چکیده

نگرش "تشکیکی کثرت‌گرایی دینی" بدیل مناسب انحصارگرایی و شمول‌گرایی دینی است. در این رویکرد باور برآن است که همه‌ی ادیان الهی به نحو تشکیکی از حقیقت بهره برده‌اند؛ و اگرچه راه نجات برای پیروان ادیان مختلف باز است، اما عالی‌ترین راه در اسلام تجلی یافته است. در رویکرد کثرت‌گرایی تشکیکی، با تأکیدبر اصل احترام به اعتقادات دیگر ادیان و پذیرش حق بهره‌مندی آنان از حقیقت دینی، امکان صلح و همزیستی دینی فراهم می‌شود. بنابر اصل یادشده و برابری همه‌ی انسان‌ها با یکدیگر، مسلمانان باید با پیروان همه‌ی ادیان الهی زندگی مسالمت‌آمیزی داشته باشند و حق تعرض و جنگ با غیرمسلمانان - تا زمانی‌که اقدامی علیه مسلمانان نکرده باشند - را ندارند. کثرت‌گرایی تشکیکی دینی، همه‌ی سنت‌های دینی و خداباورانه را به‌طور سلسله‌مراتبی به‌رسمیت شناخته و ضمن حاکم ساختن اصل صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز بر زندگی بشری، راه پدیدارشدن جریان‌های تکفیری را سد می‌نماید.
 
نگرش "تشکیکی کثرت­گرایی دینی­" بدیل مناسب انحصارگرایی و
شمول­گرایی دینی است. در این رویکرد باور برآن است که همهی ادیان الهی ­بهنحو تشکیکی از حقیقت بهره­ بردهاند؛ و اگرچه راه نجات برای پیروان ادیان مختلف باز است، اما عالیترین راه در اسلام تجلی یافته است. در رویکرد
کثرت­گرایی تشکیکی، با تأکیدبر اصل احترام به اعتقادات دیگر ادیان و پذیرش حق بهره­مندی آنان از حقیقت دینی، امکان صلح و همزیستی دینی فراهم میشود. بنابر اصل یادشده و برابری همهی انسانها با یکدیگر، مسلمانان باید با پیروان همهی ادیان الهی زندگی مسالمتآمیزی داشته باشند و حق تعرض و جنگ با غیرمسلمانان - تا زمانیکه اقدامی علیه مسلمانان نکرده باشند - را ندارند. کثرتگرایی تشکیکی دینی، همهی سنت­های دینی و خداباورانه را بهطور سلسلهمراتبی بهرسمیت شناخته و ضمن حاکمساختن اصل صلح و همزیستی مسالمتآمیز بر زندگی بشری، راه پدیدارشدن جریانهای تکفیری را سد مینماید.
 

کلیدواژه‌ها


1. اسماعیل‌زاده، ایلقار (1390). بررسی پلورالیسم نجات از نگاه قرآن. مجله بینات، شماره 69، سال هجدهم.
2. امامخمینی (1381). المکاسب المحرمه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
3. حسینی شاهرودی، سیدمرتضی (1392). بررسی و نقد انحصارگرایی مسیحی. مجله‌ی مطالعات اسلامی، سال 45، شماره 90: 76-53.
4. حسینی، سیدحسن (1393). پلورالیزم دینی یا پلورالیزم در دین. تهران: انتشارات سروش.
5. ریچاردز، گلین (1383). رویکردهای مختلف به پلورالیزم دینی. ترجمه: رضا گندمی نصرآبادی و احمدرضا مفتاح. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
6. شیخ صدوق (1377). الخصال. تهران: انتشارات کتابچی.
7. طباطبایی، سید محمدحسین (1970). المیزان فی التفسیر القرآن. لبنان: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
8. قدردان قراملکی، محمدحسن (1384). نقد مدعیات قرآنی پلورالیسم دینی. مجله قبسات، سال دهم، پاییز: 158-137.
9. قربانی، مهدی و امیدی، مهدی (1396). وحدت گرایی و کثرتگرایی در فلسفهی مشاء. مجلهی سیاست متعالیه، ش18.
10. مطهری، مرتضی (1390). مجموعه‌ی آثار (ج1). تهران: انتشارات صدرا.
11. هیک، جان (1386). مباحث پلورالیسم دینی. ترجمه:عبدالرحیم گواهی.تهران:نشر علم.
12. Weinstocks, Daniel (1998), Moral Pluralism, in Routlrdge Encyclopedia of Philosophy, vol. 6, London.
13. Shenk, Calvin E (1997), Who Do You Say That I Am? Scottdale, PA, Herald Press.