از دانش تا حکمت: یک نگرش اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

هیئت علمی

چکیده

پیشرفت‌هایی که در دویست سال گذشته در علوم فیزیکی و زیستی حاصل شده، شناخت ما از جهان را به نحو بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. همچنین، پیشرفت در ابعاد کاربردی علم، توان زیادی برای استفاده از طبیعت و کنترل اذهان بشری، به انسان بخشیده است. اما نتایج علم و فناوری برای بشر، هم سودمند و هم زیان‌بخش بوده است؛ برای مثال، دانش علمی و فنی، وسایل رفاه بشری را بیشتر کرده و استاندارد حیات را به‌طور چشمگیری بالاتر برده است، اما از سوی دیگر، این دانش برای نابودی انسان‌ها و تخریب محیط زیست نیز به‌کار رفته است، و سنگینی شرور آینده بشریت را تهدید می‌کند. به نظر ما بروز این شرور ناشی از جدایی دانش از حکمت است و ریشه آن را در حاکمیت جهان‌بینی سکولار بر جوامع علمی معاصر است. امروزه، اولویت تحقیقات علمی بر تأمین امیال جوامع علمی یا قدرتمندان است، و جدایی دانش از حکمت باعث ایجاد اضطراب، عدم احساس امنیت، و تضعیف اخلاق و معنویت شده است. عالمان معتقد به این جهان‌بینی، به نتایج کار خود قانع‌اند و فراموش می‌کنند که علم باید در خدمت انسان‌ها باشد، نه وسیله استثمار آنها. اما در یک زمینه خداباورانه، علم همراه با حکمت است و برای حل مسائل بشری و جوامع انسانی به‌کار می‌رود؛ هدفی که رضایت خداوند و سعادت بشر در آن است. در این بینش، طبیعت، ودیعه الهی تلقی میشود که بشر وظیفه دارد آن را حفظ کند. پس همه برنامه‌های مربوط به پیشرفت‌های علمی و فناورانه باید با نظم خدادادی هماهنگی داشته باشد و نیازهای مشروع افراد بشر و جوامع انسانی را برآورده کند.

کلیدواژه‌ها


  1. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1383هـ ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیه.
  2. طباطبائی، محمدحسین ( 1393هـ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. المجلد الثانی، بیروت: مؤسسه الاعلمی. للمطبوعات
  3. قرشی، سید علی اکبر (1352). قاموس قرآن. جلد اول، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  4. مجلسی، محمدباقر (1383). بحارالانوار. جلد 21، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  5. مغنیه، محمدجواد (1988). التفسیر الکاشف. المجلد الاول، بیروت: دارالعلم للملایین.
    1. Artigas, M. (2000). The mind of the universe. Philadelphia: Templeton Foundation Press.
    2. Audi, R. (1999). The Cambridge dictionary of philosophy, 2nd ed., Cambridge, Cambridge University Press.
    3. Carwin, R. & Gottfried, K. (2005). Hans in war and peace. Physics Today Journal, 58 (10), p.52.
    4. Castell, L. & Ischebeck, O. (2004). Time, quantum and information. London: Springer Dyson, F. (1997). Can science be ethical?. Christian Ethics Today, 3(5), 12.
10. Feynman, R. (1998). The meaning of it all: Thoughts of a citizen scientist. London: Penguin Books.

11. French, A. P. (1974). Einstein: A centenary volume. London: Heinmann Educational Books.

12. Heisenberg, W. (1970). The physicists conception of nature, trans. From German by A. J. Pomerans. Westport, Conn: Green Wood Press Pub.

13. Joy, W. (2000). Why the future doesn't need us?. Wire Magazine. Available at http://www.wired.com/wired/archive/8.04/joy_pr.html, pp. 1-18.

14. Maxwell, N. (1984). From knowledge to wisdom: A revolution for science and the humanities. Oxford: Blackwell

15. Maxwell, N. (1992). What kind of inquiry can best help us create a good world?. Science, Technology, & Human Values, 17(2), 205-227.

16. Maxwell, N. (2002). The need for a revolution in the philosophy of science. Journal for General Philosophy of Science, 33(2), 381-408.

17. Maxwell, N. (2007). From knowledge to wisdom: The need for an academic revolution. London Review of Education, 5(2), 97-115.

18. Maxwell, N. (2008). Do we need a scientific revolution?. Journal of Biological Physics and Chemistry, 8(3), 95-105.

19. Maxwell, N. (2012). The menace of science without wisdom. Ethical Record, 117(9), 10-15. Medawar, P. (1984). The limits of science. Oxford: Oxford University Press.

20. Maxwell, N. (2012). The urgent need for an academic revolution. Avaiable at https://elgarblog.com/2012/09/03/the-urgent-need-for-an-academic-revolution.

21. Midgley, M. (1991). Wisdom, Information and Wonder: What is knowledge for?. London: Routledge.

22. Popper, K. R. (1987). Natural selection and the emergence of mind. Evolutionary epistemology, rationality and the sociology of knowledge, ed: by Gerard Radnitzky & William W. Bartley, III. La Sall, Ill.: Open Court.

23. Postman, N. (1993). Technopoly: The surrender of culture to technology. New York: Vintage. Russell, B. (1924). ICARUS or the future of science. London: Kegan Paul, Trench, Tubner & Co., LTD.

24. Russell,B.(1970). Religion and science. NewYork: Oxford University Press.

25. Schrodinger, E. (1984), “General Scientific and Popular Papers”, in Collected Papers, Vol. 4. Vienna: Austrian Academy of Sciences.

26. Schumacher, E. F. (1977). A guide for the perplexed .London: Jonathan Cape.

27. Sykes, J. B. (1984). The concise Oxford dictionary of current English. Bombay: Oxford University Press.

28. Weisskopf, V. (1972). Physics in the twentieth century: Selected essays. Cambridge: MIT Press.