نسبت سنجی "عدالت سیاسی" و "آزادی سیاسی" با تأکید بر قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 دانش آموخته حوزه‌ی علمیه و دانشجوی دکتری قرآن و حدیث

چکیده

نوشته‌ی حاضر از طریق سنجش نسبت میان "عدالت سیاسی" و "آزادی سیاسی" با تاکید بر قرآن کریم، به دنبال شفاف سازی هر دو مفهوم برآمده است تا ضمن بررسی انواع نسبت و روابط قابل تصور مانند: تباین و گسست، تساوی، عموم وخصوص من‌وجه و عموم و خصوص مطلق، بر این امر تاکید کند که با توجه به رابطه‌ی اخیر، هرگونه عدالتی، آزادی را درون خود دارد؛ زیرا عدالت به معنای احقاق حقوق مردم است و آزادی یکی از مصداق‌های روشن آن محسوب می‌شود. لذا همان‌گونه که بعضی از مصادیق آزادی، عدالت‌اند (مانند آزادی انتخاب)؛ بعضی از آزادی‌ها نیز (مانند آزادی هرج و مرج) به عدالت نمی‌انجامند. با تبیین این روابط، فرضیه‌ی مورد تاکید این است که با توجه به معنای محوری احقاق حقوق مردم در عدالت سیاسی و آزادی، مقیدبودن آزادی به عدالت و رابطه‌ی تعاملی‌ای که میان این مفهوم وجود دارد، این امکان را فراهم می آورد که عدالت سیاسی بسترساز حضور آزادی سیاسی در جامعه باشد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج ­البلاغه (1427ق). قم: دار الهجرة للنشر.

  1. افلاطون (1354). قوانین. ترجمه: محمدحسن لطفی. بی‌جا: انتشارات صفی­علیشاه.
  2. آشوری، محمد و دیگران (1383). حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت. تهران: دانشگاه تهران.
  3. برلین، آیزیا (1379). چهار مقاله درباره‌ی ‌آزادی. ترجمه: محمدعلی موحد. تهران: انتشارات خوارزمی.
  4. بیضاوى، عبدالله بن عمر (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. ‏تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشی. بیروت: ‏دار احیاء التراث العربى.
  5. ترنر، جاناتان.اچ (1385). مفاهیم و کاربرهای جامعه‌شناسی. ترجمه: فولادی و بختیاری. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  6. جوادی آملی، عبدالله (1381). زن در آینه‌ی جمال و جلال. قم: مرکز نشر اسراء.
  7. ــــــــــــــــ (1379). فلسفه‌ی حقوق بشر. قم: نشر اسراء.
  8. الحفنی، عبدالمنعم (2004م). موسوعه القرآن العظیم. قاهره: مکتبه مدبولی.
  9. راولز، جان (1388). نظریه عدالت. مترجمان: سیدمحمد کمال سروری و مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  10. سروش، عبدالکریم (1375). فربه­تر از ایدئولوژی. تهران: موسسه فرهنگی صراط.
  11. سیدباقری، سیدکاظم (1388). عدالت و آزادی در اندیشه‌ی ‌سیاسی اسلام. در: علی‌اکبر علیخانی؛ درآمدی بر نظام سیاسی عدالت در اسلام. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی با همکاری مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع).
  12. صانعی، پرویز (1372). جامعه‌شناسی ارزش‌ها. تهران: گنج دانش.
  13. صدر، سیدمحمدباقر (1979م). اقتصادنا. بیروت: دارالتعارف.
  14. کلینی، أبو جعفر محمد بن یعقوب (1372). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  15. گرى، جان (1379). فلسفه‌ی سیاسى فون هایک. ترجمه: خشایار دیهیمی. تهران: انتشارات طرح نو.
  16. مجلسی، محمدباقر (1403ق، 1983م). بحارالانوار. بیروت: دارالاحیا التراث العربی.
  17. مصباح یزدی، محمدتقی (1381). دین و آزادی. قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه.
  18. مطهری، مرتضی (1367). ﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻥ ﺟﻤﻬﻮﺭی ﺍﺳﻼﻣﯽ. تهران: نشر صدرا (چاپ ﭼﻬﺎﺭﻡ).
  19. ـــــــــــــ (1373). انسان کامل. قم: انتشارات صدرا (چاپ یازدهم).
  20. ـــــــــــــ (1378). آزادی معنوی. تهران: صدرا.
  21. ـــــــــــــ (1379). یادداشت­هاى شهید مطهرى. قم: صدرا.
  22. ـــــــــــــ (1384). مجموعه آثار (ج6). تهران: صدرا.
  23. ـــــــــــــ (1387). گفتارهای معنوی؛ تهران: صدرا (چاپ سوم(.
  24. ـــــــــــــ (1387). بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. تهران، صدرا.
  25. میر احمدی، منصور (1381). آزادی در فلسفه‌ی سیاسی اسلام. قم: بوستان کتاب.
  26. نمازی، حسین (۱۳۸۴). نظام‌های اقتصادی. تهران: شرکت سهامی انتشار (چاپ سوم).
    1. John Stuart Mill "On Liberty", LONDON: NEW YORK: BARTLEBY, 1999, Chapter.