بررسی منزلت اجتماعی– سیاسی روحانیت و تغییرات آن در چهار دهه جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

10.22034/sm.2021.525146.1667

چکیده

هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال اساسی می‌باشد که رابطه‌‌ی سبک زندگی روحانیت با منزلت اجتماعی- سیاسی آن در میان مردم در چهار دهه حیات جمهوری اسلامی ایران چگونه بوده است؟ برای دستیابی به پاسخ این پرسش از چارچوب نظری مبتنی بر نخبه‌‌گرایی و روش جامعه‌شناسی تاریخی تجربی استفاده شد. پژوهش بر این فرضیه استوار است که بین سبک زندگی روحانیت (یعنی استقلال، وضعیت معیشتی، مهارت‌‌های اجتماعی و تهذیب نفس یا میزان پایبندی آن به تقوی) با منزلت اجتماعی- سیاسی روحانیت در جمهوری اسلامی ایران ارتباط معناداری وجود دارد. یعنی هرچه سازش‌یافتگی با قدرت یا عدم استقلال، فقدان یا ضعف مهارت اجتماعی و اختلال‌‌های رفتاری همسو با زندگی اشرافی بیشتر باشد، قرابت به کاهش منزلت و نهایتاً طردشدگی هم بیشتر خواهد بود. یافته‌‌های پژوهش حاکی از این است که اگرچه نمی‌توان گفت روحانیت در همه سطوح به کاهش منزلت اجتماعی- سیاسی دچار شده، ولی در سطحی از سطوح روحانیت این کاهش قابل مشاهده می‌باشد. همچنین می‌‌توان گفت اختلال‌‌های رفتاری همسو با زندگی اَشرافی، رفتار سازشی با قدرت و فقدان یا ضعف مهارت‌‌های اجتماعی روحانیت، درصد بالایی را در پیش‌‌بینی کاهش منزلت اجتماعی- سیاسی به خود اختصاص داده‌اند.

کلیدواژه‌ها


افروغ، عماد (1378). آسیب‌‌شناسی تعامل روحانیت و نسل جوان، گفتگو با عماد افروغ. پگاه حوزه، شماره 58.
دفتر مقام معظم رهبری (1375). حوزه و روحانیت در آئینه رهنمودهای مقام معظم رهبری.تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، ج1.
دوانی، علی (1376).خاطرات و مبارزات حجت‌الاسلام فلسفی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خمینی، روح‌الله (1391ق). کتاب البیع. نجف: مطبعة الآداب.
سند چشم‌‌انداز حوزه‌‌های علمیه (مصوب 21/1/1395).
شالچی، وحید (1392). عطش منزلت در جامعه ایران. جامعه‌شناسی ایران، دوره 14، شماره 2: ص30-65.
عمید، حسن (1379). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
مطهری، مرتضی (1372). پیرامون انقلاب اسلامی ایران. تهران: انتشارات صدرا، چاپ دوازدهم.
مقتدایی، مرتضی (18 مرداد ۱۳۸۹). به هیچ قیمتی از استقلال حوزه کوتاه نمی‌آییم. خبرگزاری حوزه. قابل دسترس در:
https://www.hawzahnews.com/news/239626
ملکیان، مصطفی (1397). زمین از دریچه آسمان. تهران: سروش مولانا.
بهشتی، محمد (بی‌تا). نقش روحانیت در جامعه امروز!. پایگاه خبری، تحلیلی مطالعات تروریسم، قابل دسترس در:
https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page04_22.html
رحماندوست، مصطفی (4 آذر 1399). خاطرات مصطفی رحماندوست از «عمو راستگو». تدبیر و امید، قابل دسترس در:
http://tadbirvaomid.ir/fa/news/309354/
مقایسه کمک‌‌‌‌‌‌‌های دولت‌های هاشمی، خاتمی و احمدی‌نژاد به حوزه. خبر آنلاین (30 آذر 1388)، قابل دسترس در:
https://www.khabaronline.ir/news/31728/
یگانه، بیژن (28 خرداد 1386). فاضل لنکرانی مرجعی حکومتی یا مستقل. رادیو فردا. قابل دسترس در:
https://www.radiofarda.com/a/f4_Lankarani_dies/398289.html