حاکمیت و حقوق طبیعی: خوانشی تطبیقی براساس تفاسیر هابز از کتاب‌های مقدس و علامه طباطبائی از قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای اندیشه سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی تفسیر هابز و علامه طباطبائی از کتاب مقدس پیرامون مسئلة حاکمیت و مفهوم حقوق طبیعی و مسیر متفاوت این دو مفهوم در اسلام و مسیحیت می‌باشد. در این راستا، به این سوالات اساسی پاسخ داده شده است که: تفسیر هابز و علامه طباطبائی از متن مقدس چه نتایجی برای حاکمیت سیاسی داشته است؟ این دو شخصیت چه تفسیری از قانون طبیعی و حقوق طبیعی دارند؟ در تفسیر هر یک از این دو فیلسوف، عهد خداوند با انسان‌ها چه زاویه‌‌ای با قرارداد اجتماعی پیدا می‌‌کند؟ گزاره‌‌های دینی چگونه الزام‌آور و قانونی می‌‌شوند؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و به صورت مقایسه‌ای می‌باشد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که علی‌‌رغم شباهت‌های برانگیزاننده نظریه هابز و علامه طباطبائی در مفاهیمی چون ذات ستیزه‌جوی انسان، حرکت، قدرت، قرارداد اجتماعی، اطاعت و...، نظام فلسفی آنها در بدایت و غایت کاملاً متفاوت است و همین تفاوت، خود را در نگاه آنها به رابطة دین و سیاست/ حاکمیت و تفسیر کتاب‌های مقدس هم نشان می‌‌دهد. هابز مؤلفة اصلی نظریة خود یعنی قرارداد اجتماعی را در تفسیر متن مقدس گنجانده و آن را به نفع مرجعیت یک حاکم مقتدر که درپی صلح و امنیت فرد و به طور کلی حفظ حقوق طبیعی فرد است، تفسیر می‌کند، در حالی که علامه طباطبائی الزام به قوانین شریعت را در بحث حاکمیت از قرآن استنتاج می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


اسکینر، کوئنتین (1393). بینش‌های علم سیاست: در باب روش. ترجمه فریبرز مجیدی. تهران: فرهنگ جاوید، ج1.
اشتراوس، لئو (1373). حقوق طبیعی و تاریخ. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: آگه.
خسروپناه، عبدالحسین (1390). علامه طباطبائی: فیلسوف علوم انسانی- اسلامی. تهران: انتشارات فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، ج1.
صدرا، علیرضا (1395). ظرفیت معرفت‌شناسی حکمی و علمی سیاسی حکمت متعالی محض و اجتماعی علامه طباطبائی. سیاست متعالیه، سال چهارم، شماره پانزدهم: ص22-7.
طباطبائی، سید محمدحسین، و همکاران (۱۳۴۱). بحثی درباره مرجعیت و روحانیت. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم.
طباطبائی، سید محمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر همدانی. قم: جامعه مدرسین حوزۀ علمیه، چاپ نهم، ج10، 7، 1-2، 14، 4، 15.
طباطبائی، سید محمدحسین (1391). انسان: از آغاز تا انجام. ترجمه و تعلیقات صادق لاریجانی؛ به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب، چاپ چهارم.
طباطبائی، سید محمدحسین (1393). بررسی‌های اسلامی. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب، چاپ چهارم، ج1،
طباطبائی، سید محمدحسین (بی‌تا). اصول فلسفه و روش رئالیسم.قم: دفتر انتشارات اسلامی.
کتاب مقدس: عهد عتیق و جدید.ترجمۀ فاضل خان همدانی، ویلیان گلن و هنری مرتن. تهران: انتشارات اساطیر،
1380.
گرنت، رابرت؛ تریسی، دیوید (1393). تاریخچۀ مکاتب تفسیری و هرمنوتیکی کتاب مقدس. ترجمۀ ابوالفضل ساجدی. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، چاپ دوم.
مارش، دیوید؛ استوکر، جری (1388). روش و نظریه علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ پنجم.
مطهری، مرتضی (1370). فطرت. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1371). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا، ج6.
مطهری، مرتضی (1381). نظام حقوق زن در اسلام. قم: انتشارات صدرا.
Duffel, V. (2003). Natural Rights & Individual Sovereignty. The Journal of Political Philosophy, Vol.11, No.2.
Hobbes, T )2003). Leviathan. Edited by Richard Tuck. Cambridge University Press, Sixth printing.
Kraynak, P.R. )1990 .(THOMAS HOBBES:FROM CLASSICAL NATURAL LAW to MODERN NATURAL RIGHTS. Colgate University press.
Lessay, F. )2007 .(Hobbes’s Covenant Theology and Its Political Implications. In:The Cambridge Companion to HOBBES’S LEVIATHAN. Edited by Patricia Springborg. Cambridge University Press.
Oxford Advanced Learner Encyclopedic Dictionary. New York: Oxford University Press, 1997.
Oxford Politics.Tehran: Mizan, 2004.
Pacchi, A. (1988). Hobbes and Biblical Philology in the Service of the State. Topoi, 7: P.231-39.
Strauss, L. (1968). On Natural Law. David L. Sills, (Ed.); Vol.11. Crowell Collierand Macmillan.