آسیب‌‌شناسی دوستی با کفار در جامعۀ اسلامی و راه‌های برون‌‌رفت آن بر اساس سوره ممتحنه با روش تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

2 دانشیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران

3 استادیار، گروه قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر آسیب‌‌شناسی دوستی با کفار در جامعۀ اسلامی و راه‌های برون‌‌رفت آن براساس سوره ممتحنه و با روش تحلیل مضمون می‌باشد. برای کشف مضامین سوره با روش تحلیل محتوا، با مراجعه به آیات و واژگان آن،‌ مضامین پایه، مضامین سازمان‌‌دهنده، مضامین عام و مضمون نهایی، استخراج گردیده و مشخص شد که مضامین عام و حاکم بر سوره، عدم دوستی با کفار و پیروی از احکام الهی در روابط با آنان و مسلمانان بوده و برگرفته از همین مهم،‌ مضمون نهایی آن، خودباوری و عدم اعتماد به دشمن معرفی شده است. لذا جامعۀ اسلامی در همین راستا و با توجه به زمینه‌‌ای چون برائت‌‌جویی، در فرایند شکل‌‌گیری دارای آسیب‌‌های اخلاقی متفاوتی مانند غلبه روابط عاطفی در برائت و افراط در برائت‌‌جویی در عرصة سیاسی- اجتماعی بوده است که خدای متعال برای رهایی جامعة اسلامی از آنها، راهکارهایی مانند الگوگیری از حضرت ابراهیم(ع) و عدالت‌ورزی برای برون‌‌رفت از آنها را بیان کرده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1416ق).لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ج10، 5.
ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ج28.
ایجی، محمد عبدالرحمن (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیة.
آلوسى، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج14.
بحرانی سید هاشم (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت، ج5.
بهجت‌پور، عبدالکریم (1394). شناخت‌نامه تنزیلی سوره‌های قرآن کریم. قم: موسسه قرآنی تمهید.
حسینى همدانى، سید محمد (1404ق).انوار درخشان در تفسیر قرآن. تهران: انتشارات لطفی، ج16.
حقى برسوى، اسماعیل (بی‌تا). تفسیر روح البیان. بیروت: دار الفکر، ج9.
خامنه‌‌ای، سیدعلی (1399). بیان قرآن: تفسیر سوره ممتحنه. تهران: انقلاب اسلامی.
راغب اصفهانی، محمدعلی (1412ق). مفردات غریب القرآن. بیروت: دارالشامیة، چاپ دوم.
رضایى اصفهانى، محمدعلی (1378). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌هاى تفسیر و علوم قرآن، ج20.
سید باقری، سید کاظم (1396).عدالت سیاسی در قرآن کریم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سید قطب (1425ق). فى ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق، چاپ سی و پنجم، ج6، 3.
شریعتمداری، جعفر (1375). شرح و تفسیر لغات قرآن. مشهد: نشر آستان قدس رضوی، ج3.
صادقى تهرانى، محمد (1406ق).الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. قم: فرهنگ اسلامى، چاپ دوم، ج28.
طباطبایى، سیدمحمدحسین (1390).المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ج19.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374).المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه محمدباقر موسوی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ج19.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ دوم، ج24، 9.
طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى).بیروت: دار المعرفة، ج28.
علائی‌فرد، خلیل (1395). فتنه و نفوذ دشمن با محوریت سوره ممتحنه. تبریز: پژوهش‌‌های دانشگاه.
فضل‌‌الله، محمدحسین (1419ق). تفسیر من وحی القرآن.بیروت: دار الملاک للطباعة و النشر، ج22.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، ج9.
مدرسى، محمدتقی (1419ق). من هدى القرآن.تهران: دار محبی الحسین، ج15.
مساواتی آذر، محمد (1381). آسیب‌شناسی اجتماعی ایران. تبریز: انتشارات نوبل.
مصباح یزدی، محمدتقی (1377). اخلاق در قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج1.
مغنیه، محمدجواد (1378). ترجمه تفسیر کاشف. ترجمه دانش. قم: بوستان کتاب، ج7.
مکارم شیرازى، ناصر و همکاران (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ج24.
نئوندورف، کیمبرلی ای (1395). راهنمای تحلیل محتوا. ترجمه حامد بخشی و وجیهه جلائیان ‌بخشنده. مشهد: جهاد دانشگاهی.
هاشمى رفسنجانى، اکبر (1386). تفسیر راهنما روشى نو در ارائه مفاهیم و موضوعات قرآن. قم: بوستان کتاب،
ج18.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2: P. 77-101.
Daly, J., Kellehear, A. & Gliksman, M. (1997). The public health researcher: A methodological approach. Melbourne, Australia: Oxford University Press.