سرشت دولت در عصر غیبت از منظر سیدجعفرکشفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

2 استادیار، گروه تاریخ ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی سرشت دولت در عصر غیبت از دیدگاه سیدجعفر کشفی، یکی از علمای شیعه عصر فتحعلی شاه قاجار می‌باشد. در این راستا و با روش توصیفی- تحلیلی، ارکان تفکر سیاسی، روابط سیدجعفر کشفی با فتحعلی شاه قاجار، ضرورت وجود دولت و انواع دولت و ویژگی‌های حاکم از منظر وی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد، سید جعفر کشفی با طرح شرایط سخت‌گیرانه‌ای پیرامون اوصاف فقیه حاکم، هیچ یک از فقیهان عصر خود را نامزد چنین منصبی نمی‌داند. همین نگاه کافی است تا کشفی از نظریه ریاست افاضل یا ریاست دو حاکمی بر عرفیات و شرعیات دفاع کند. از دیدگاه او سلطان عادل بر امور دنیوی حکومت می‌کند و اعتبار و مشروعیت را به طور خاص از عهدنامه مالک اشتر می‌گیرد و فقیه نیز بر امور شرعی مانند امور حسبیه و قضاوت و اداره موقوفات و غیره تصرف دارد. این نظریه که با عناوین متعددی در دوره‌های بعد مورد توجه قرار گرفت، به نوعی بنیان نظریه مشروطه نیز به حساب می‌آید، چرا که مشروطیت از زعامت سلطان بر حوزه غیرمنصوصات و تصرفات فقیه در حوزه منصوصات دفاع می کرد.

کلیدواژه‌ها


اعتماد السلطنه، محمدحسن خان (1307). المآثر و الآثار. تهران(نسخه چاپ سنگی).
اعتماد السلطنه، محمدحسن خان (1346). روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه. تهران: انتشارات امیرکبیر.
آبراهامیان، یرواند (1383). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل‌محمدی، محمدابراهیم فتّاحی لیلایی. تهران: نشر نی.
پیرنیا، عباس اقبال (1370). تاریخ ایران. تهران: کتابفروشی خیام.
حائری، عبدالهادی (1367). نخستین رویارویی اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب. تهران: امیرکبیر.
حقیقت، عبدالرفیع (1389). دانشمندان ایرانی، از کهن‌ترین زمان تاپایان دوره قاجار. تهران: نشر کومش، ج1. 
رحمانیان، داریوش (1388). تاریخ تفکر سیاسی در دوره قاجاریه. تهران: نشر پیام نور.
زارعی، سعدالله (1384). حکمت کشفی. کیهان فرهنگی، شماره 230: ص40 – 43.
ژوبر، پ. آمده (1347). مسافرت در ارمنستان و ایران. ترجمه علی قلی اعتماد مقدم. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
شمیم، علی­اصغر (1371). ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: انتشارات علمی.
طباطبایی، سید جواد (1380). دیباچه­ای بر نظریه انحطاط ایران. تهران: نگاه معاصر.
فراتی، عبدالوهاب (1378). اندیشه سیاسی سید جعفر کشفی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
فسایی، حسن ­بن حسن (1382). فارسنامه ناصری. به تصحیح منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر، ج2.
کرزن، جرج (1373). ایران و قضیه ایران. ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: نشر علمی فرهنگی، ج2.
کشفی، جعفر بن ابی اسحاق (1375) میزان الملوک و الطوائف و صراط المستقیم فی سلوک الخلائف. به کوشش عبدالوهاب فراتی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ج1.
کشفی، جعفر بن ابی اسحاق (1381). تحفه الملوک (گفتارهایی در باب حکمت سیاسی). به کوشش عبدالوهاب فراتی. قم: انتشارات بوستان کتاب، ج2.
کشفی، جعفر بن ابی اسحاق (بی‌تا). اجابه المظطرین. بی‌جا: مطبعه حیدری.
ملکم، سرجان (1380). تاریخ کامل ایران. ترجمه میرزا اسماعیل حیرت؛ به کوشش علی اصغر عبدالهی. تهران: انتشارات افسون.