تاثیر قیام جهیمان العتیبی بر حکومت سعودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، جامعه المصطفی العالمیه؛ پژوهشگر موسسه مطالعات راهبردی اسلام معاصر(مرام)، قم، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تحولات عربستان و تغییر رویه حاکمان سعودی درپی قیام جهیمان العتیبی و اشغال مسجدالحرام در 1979 میلادی با روش توصیفی- تحلیلی بود. فرضیه پژوهش این است که  علت اصلی تغییر رفتار حاکمان سعودی قیام جهیمان العتیبی و زیر سوال رفتن مشروعیت حکومت آل سعود از سوی جریانی مذهبی آن هم به شکلی خاص و در زمانی حساس بود که سبب شد تا حکومت برای بازیابی خود به علمای تندرو امتیازهای زیادی بدهد و نیز رویکرد مصرفی شدن و غرب­گرایی خود را به تقیّد و پایبندی بیش از پیش به دین تغییر دهد. این امر منجر به افزایش افراط­گرایی در گفتمان داخلی و بین­المللی سعودی و صدور افکار و هم‌فکران جهیمان به خارج از عربستان شد.

کلیدواژه‌ها


احمد، عدنان (2011). وثائق «جهیمان» استعادة اوراق منسیه، الحرام، «قصه و فکر المحتلین للمسجد الحرام. بیروت: مرکز المسبار للدراسات و البحوث.
آقامحمدی، مرتضی (1395/الف). بازخوانی اهداف و انگیزه­های اشغال مسجد الحرام در سال 1400 قمری. میقات حج، سال 24، شماره 95: ص 84-103.
آقامحمدی، مرتضی (1395/ب). فرهنگ زندگی و باورهای جماعت سلفی محتسبه. قم: انتشارات رسول اعظم(ص).
حزیمی، ناصر (2012م). ایام مع جهیمان. بیروت: الشبکة العربیة للابحاث و النشر.
عتیبی، جهیمان (بی‌تا). رسالة الامارة و البیعة والطاعة. الجبهة الاعلامیة‌ الاسلامیة‌ العـالمیة، قابل دسترس در: http://www.ilmway.com/site/maqdis/MS_20536.html
فقیهی، علی اصغر (1364). وهابیان: بررسی و تحقیق گونه­ای درباره عقاید و تاریخ فرقه وهابی. تهران: انتشارات اسماعیلیان.
قحطانی، فهد (1987م). زلزال جهیمان فی مکه. بی­جا: منظمه الثوره الإسلامیه فی الجزیره العربیه.
مسجد جامعی، محمد (1369). تحول و ثبات در خلیج فارس. تهران: انتشارات امیر.
مسجد جامعی، محمد (1395/الف). ژئوپلیتیک خلیج فارس. تهران: اطلاعات.
مسجد جامعی، محمد (1395/ب). ایران و جهان عرب (تحولات عربی و ژئوپلیتیک ایران). تهران: اطلاعات.
مقدسی، ابومحمد (1989م). الکواشف الجلیة فی کفر الدولةالسعودیه. قابل دسترس در: http://www.ilmway.com/site/maqdis/MS_65.html
هیگهامر، توماس؛ لاکرو، استیفان (2014م). حتی لایعود جهیمان. بیروت: منتدی المعارف.
Allison, M. (n.d.). Militants seize Mecca: The effects of the 1979 seige of Mecca revisited. University of Mary Washington.  Available at: https://pdfs.semanticscholar.org/5d26/8c28cb8abe986c5c783293c56ae5a10c49af.pdf
Mecca 1979: The mosque siege that changed the course of Saudi history. BBC News ,27 December 2019, Available at: https://www.bbc.com/news/stories-50852379.
Lacey, R. (2009). Inside the Kingdom: Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia. New York: Viking Adult publication.
Steinberg, G. & Woermer, N. (2013).  Exploring Iran and Saudi Arabia’s interests in Afghanistan and Pakistan: Stakeholders or spoilers a zero sum game? Part 1: Saudi Arabia. Barcelona Center for International Affairs, Available at: https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/fachpublikationen/Steinberg_Woermer_SaudiArabia_Interest_April2013.pdf
Trofimov, Y. (2007). The siege of Mecca. New York: Anchor Books.
U.S. Department of State, U.S. Embassy Jidda (A)، Cable 8428، Prince Abdullah discusses the Mecca events with Ambassador West، 6 December  1979, Available at: https://www.randomhouse.com/doubleday/siegeofmecca/pdf/8428_6Dec1979.pdf.
U.S. Department of State, U.S. Embassy Jidda (B), Cable 1916 ، Restoration of calm in the Shiite heartland of the Eastern Province as reported by American Consulate Dhahran, Dec 2 1979. Available at: https://www.randomhouse.com/doubleday/siegeofmecca/pdf/1916_2Dec1979.pdf
U.S. Department of State, U.S. Embassy Jidda (C) ، Cable 8218 ، Prince Bandar outlines the interrogation of Juhayman's aides and al Saud s reaction to the Mecca crisis. Available at: https://www.randomhouse.com/doubleday/siegeofmecca/pdf/8218_28Nov1979.pdf
U.S. Department of State، U.S. Embassy Jidda (D) ، Cable 8180 ، American Embassy Jidda reports details of the siege and mentions a Saudi tear gas request. Available at: https://www.randomhouse.com/doubleday/siegeofmecca/pdf/8180_27Nov1979.pdf.
US Embassy in Kuwait, Cable 5422, US Embassy in Kuwait reports on Juhayman's ideology. November 29، 1979. Available at: http://www.randomhouse.com/doubleday/siegeofmecca/pdf/5422_29Nov1979.pdf
Walker, L.J. (2011). Siege of Mecca and Juhayman al­Otaibi: CIA and GIGN operatives converted to Islam. Available at:  http://moderntokyotimes.com/siege-of-mecca-and-juhayman-al-otaibi-cia-and-gign-operatives-converted-to-islam/
 
Aarts, P. & Van Duijne, J. (1 October 2009). Saudi Arabia and Iran: Less Antagonism، More Pragmatism. Middle East Institute. Available in: https://www.mei.edu/publications/saudi-arabia-and-iran-less-antagonism-more-pragmatism.
Abdella Doumato, E. (1 October 2009). Obstacles to Equality for Saudi Women. Middle East Institute. Available at: https://mei.edu/publications/obstacles-equality-saudi-women#ednref2
Burgess, J. (16 June 2015). What effect did the Grand Mosque seizure have on Saudi Arabia?, Quora, Available at: https://www.quora.com/What-effect-did-the-Grand-Mosque-seizure-have-on-Saudi-Arabia.
Pillai, C.M. (15 July 2019). The Triple Shocks of 1979 and the Making of the Middle East. Available at: https://www.offiziere.ch/?p=36200.