Transcendent Policy

Transcendent Policy

True Anthropocentrism; Divine or Secular?

Document Type : Original Article

Author
Hamze Ali Vahidimanesh
Assistant Professor, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
10.22034/sm.2025.2023565.2188
Abstract
This research has been conducted with the aim of "explicating and proving the possibility of Divine Anthropocentrism" in contrast to Secular Anthropocentrism, as well as critiquing rival readings, by relying on Islamic sources and utilizing an analytical-explicative method. The central issue of the research is whether, in contrast to the secular reading of anthropocentrism—which considers man as independent of God and the absolute axis of existence—a divine reading based on Islām can be presented. The research hypothesis emphasizes the possibility of this divine reading. By referencing Islamic sources (Qur’ān, narrations, and philosophical and mystical texts) and utilizing analytical and explicative methods, this research, while proving the hypothesis, addresses the critique of rival types of anthropocentrism through a critical method. In this regard, the intellectual foundations of the West from the ancient era to the modern age have also been subjected to comparative examination. The findings indicate that in the Islamic view, not only does no conflict exist between the centrality of man and the centrality of God, but these two are harmonious and complementary to each other within the framework of the relationship of "effect with cause" and "existential poverty with absolute richness." In contrast, the Western view, from ancient Greece to the modern era, has always been accompanied by a dichotomy between God and man. In Islām, man possesses a distinguished station in Takwīnī (ontological) terms (the subjugation of the entire existence for him) and Tashrī‘ī (legislative) terms (the centrality of his real interests and corruptions in rulings), and in this very direction, the political system of Islām is also at the service of his transcendence. Consequently, Divine Anthropocentrism is not only possible, but by preserving man's connection with God, it guarantees his transcendent identity and prevents the crises of Secular Anthropocentrism. Modern Western civilization is the product of a secular attitude that, despite a deceptive appearance, has led to savagery and tyranny, whereas Divine Anthropocentrism paves the ground for man's felicity in the world and the Hereafter. This attitude, by emphasizing the deep relationship between self-knowledge and theology, presents a comprehensive solution for human transcendence.
Keywords
Secular Anthropocentrism
Divine Anthropocentrism
Islamic Anthropology
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ارسطو (1371). سیاست. ترجمۀ حمید عنایت. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
افلاطون (1343). پنج رساله (رساله مهمانی). ترجمه محمود صناعی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
افلاطون (1389). شش رساله (خطابه دفاعیه سقراط). ترجمه محمدعلی فروغی. تهران: هرمس.
بخشیان، ابوالقاسم (1393). راهبردهای تعالی معنوی انسان در قرآن. قم: زمزم هدایت.
پاپکین، ریچارد هنری؛ استرول، آوروم (1374). کلیات فلسفه. ترجمه جلال‌الدین مجتبوی. تهران: حکمت.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتب الاسلامیه.
جونز، ویلیام تامس؛ لنکستر، لین؛ فاستر، مایکل برسفورد (1376). خداوندان اندیشه سیاسی. ترجمۀ علی رامین. تهران: انقلاب اسلامی.
حسن‌زاده، صالح؛ آیت‌اللهی، حمیدرضا (1386). سیر تطور مفهوم خدا در فلسفه غرب از نظر سه فیلسوف دکارتی، مالبراش، لایب نتیس و اسپینوزا. نامه مفید، شماره 1: ص87-102.
حکیمی، محمدرضا (1389). جامعه‌سازی قرآنی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ج13.
دامپی یر، ویلیام سیسیل (1371). تاریخ علم. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران: سمت.
دورانت، ویلیام (1374). تاریخ فلسفه. عباس زریاب خوئی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ربانی گلپایگانی، علی (1392). شریعت و مصلحت. کلام اسلامی، 22(85): ص7-40.
رحیم‌پور ازغدی، حسن (1381). اسلام و مدرنیته. کتاب نقد، شماره 23.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار الاحیاء التراث، ج9.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج2-1، 12.
طباطبائی، محمدکاظم (1385). موسوعة الإمام علی بن أبی طالب(ع) فی الکتاب و السُّنَّة و التّاریخ. قم: دارالحدیث، ج4.
فلاماریون، کامیل (1306). خدا در طبیعت. ترجمه خسرو وارسته. بی‌جا: مترجم. 
کرن، آرمسترانگ (1387). خداشناسی از ابراهیم تاکنون. ترجمه محسن سپهر. تهران: مرکز.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: ترجمه و تحقیق علی‌‌اکبر غفاری. دار الکتب الإسلامیة، ج2.
کونچ، هانس (1389). خدا در اندیشه فیلسوفان غرب. حسن قنبری. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
ماکیاولی، نیکولو (۱۳74). شهریار. ترجمه داریوش آشوری. تهران: کتاب پرواز.
مصباح یزدی، محمدتقی (1393). آموزش فلسفه. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج21.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج8.
مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج3، 13.
نیچه، فریدریش (1393). چنین گفت زرتشت. ترجمه منوچهر اسدی. آبادان: پرسش.
هابز، توماس (1380). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
Transcendent Policy
Volume 13, Issue 2
Summer 2025
Pages 85-102