Transcendent Policy

Transcendent Policy

The Political Action of Āyatollāh Sayyid Muḥsin Ḥakīm in Relation to the Power Structure in Iraq

Document Type : Original Article

Author
Mohamad Javad Khalili
Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Islamic Nations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
10.22034/sm.2025.2030652.2212
Abstract
The two-year period of the marjaʿiyyah (religious authority) of Āyatollāh Ḥakīm coincided with the consolidation of power by the Baʿth Party and the imposition of structural pressures on the Ḥawzah ʿIlmiyyah of Najaf. This period culminated in a struggle for power between the Baʿth Party and the marjaʿiyyah institution. Elucidating the conditions of this turbulent and tense era is important in that it illustrates how Āyatollāh Ḥakīm, as the leader of the Islamic community, confronted a ruling structure born of a coup d’état and a series of crises—an approach that in turn laid the groundwork for the activities of both traditionalist and revolutionary actors after him, and shaped the development of his political thought and conduct. Given the significance of the marjaʿiyyah in the Shīʿī context and its impacts on the Islamic world and its interactions with surrounding ideologies—especially rival ideologies such as liberalism and Marxism—this study aims to analyze the political behavior of Āyatollāh Ḥakīm and its consequences on Iraq's sociopolitical trajectories using the structure–agency framework. Moreover, through the application of Spragens’ theory of crisis, the paper examines the political thought of Āyatollāh Ḥakīm and his mode of political engagement during Iraq’s critical events. Āyatollāh Ḥakīm may be characterized as a marjaʿ possessing deeply rooted traditional foundations within the Ḥawzah ʿIlmiyyah of Najaf. He rejected clerical governance and displayed no inclination to expand the political wilāyah (guardianship) of the jurist. Rather, he utilized the institutional influence of the marjaʿiyyah to advance his gradualist reform project. When confronted with a rigid and repressive structure like the Baʿth Party, he adopted a strategy of negative resistance and refrained from direct confrontation or efforts to overthrow the regime.
Keywords
Āyatollāh Ḥakīm
Baʿth Party
Shīʿī Marjaʿiyyah
Shīʿī Jurisprudence
Power Structure
Ḥawzah ʿIlmiyyah of Najaf
Spragens’ Theory of Crisis
Fatwā
Wilāyat al-Faqīh
اسپریگنز، ت. (1370). فهم نظریه‌های سیاسی. مترجم: ف.رجایی. تهران: آگاه.
بحرالعلوم، محمد (1963). اضوا علی قانون الاحوال الشخصیه. نجف: مطبعه النعمان.
بحرالعلوم، محمد (2015). النجف الاشرف و المرجعیه الدینیه. بیروت: شرکه العارف للاعمال.
بطاطو، حنا (1992). الشیوعیون والبعثیون والضباط الأحرار: العراق. بیروت: مؤسّسة الأبحاث العربیة.
البهادلی، ع. (1991). کردستان و اکراد العراق القضیه و التوظیف. المنطلق، الرقم 81-80.
بیاتی، حامد (1997). شیعه العراق: بین الطائفیه و الشبهات فی الوثائق السریه البریطانیه 1966-1963 دراسه وثائقیه. لندن: بی‌نا.
تبرائیان، صفاءالدین (1389). آیت‌الله ‌العظمی سید محسن حکیم احیاءگر حوزه نجف. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج1-2.
تبرائیان، صفاءالدین (1391). انتفاضه شعبانیه حماسه مقاومت اسلامی ملت عراق. تهران: مرکز فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
تکریتی، حردان (1990). من مذکرات سیاسی عراقی کنا عصابه من اللصوص و القتله خلف میلیشیات صدام للاعدام. قاهره: الزهور للاعلام العربی.
حرزالدین، محمد (1362). معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء. قم: انتشارات کتابخانه عمومی آیه‌الله مرعشی نجفی.
حکیم، محسن (1371ق). نهج الفقاهه (تعلیق علی بیع المکاسب). النجف: المطبعه العلمیه، ج 1.
حکیم، محسن (الف). (1391ق). مستمسک العروه الوثقی. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج2.
حکیم، محمدباقر (2005). موسوعه الحوزه العلمیه و المرجعیه الامام الحکیم. نجف: موسسه تراث الشهید الحکیم، ج3.
حکیم، محمدمهدی (1363). من مذکرات العلامه الشهید محمد مهدی الحکیم، التحرک الاسلامی فی العراق. قم: مرکز شهدا آل الحکیم للدراسات التاریخیه و السیاسیه.
خمینی، سید روح‌الله (1349). کتاب البیع. نجف: مطبعه الآداب، ج2.
خمینی، سید روح‌الله (1369). صحیفه امام: رهنمودهای امام خمینی. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ج.14.
خیّون‌، رشید (2011).100 [مائه] عام من الإسلام السیاسی بالعراق. بیروت: مرکز المسبار للدراسات والبحوث.
رشیدی، احمد (1383). خاطرات آیت‌الله سیدهاشم رسولی محلاتی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
سامرایی، س. (1991). صدام و شیعه العراق. لندن: موسسه الفجر.
ستوده، محمد (1385). تحولات نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مؤسسه علمی فرهنگی کمال ایمان.
سراج، ع. ا. (1993). الامام محسن الحکیم 1989-1970م. بیروت: دارالزهرا.
عبیری، عباس (1374). سید محسن حکیم، مرزبان حوزه نور. تهران: سازمان تبلیغات انقلاب اسلامی.
علوی، حسن (1384). الشیعة والدولة القومیة فی العراق 1914-1990. نشر روح‌الامین.
فریجی، ع. (1998). موقف المرجعیه من الحرکه الشیوعیه فی العراق. قم: مرکز الدراسات تاریخ العراق الحدیث.
کدیور، محسن (1395). یادبود چهل‌وششمین سالگرد درگذشت آقای حکیم. قابل دسترس در: https://kadivar.com/15327
کوچرا، کریس (1373). جنبش ملی کرد. ترجمه ابراهیم یونسی. تهران: نشر نگاه.
الکبیسی، ب. ر. (1974). حرکه القومین العرب. بیروت: مرکز دراسات الوحده.
مارش، دیوید؛ استوکر، جری؛ لاوندز، ویون (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی. مترجم: امیرمحمد حاجی‌یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مجلسی، محمدباقر (1404ق). مرآه العقول. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1.
محتشمی‌پور، علی اکبر (1376). خاطرات حجه‌الاسلام و المسلمین سید علی‌اکبر محتشمی‌پور. تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (1374). اسناد انقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج1.
مومن، علی (2004). سنوات الجمر مسیره الحرکه الاسلامیه فی العراق 1986-1957. بیروت: المرکز الاسلامی المعاصر للدراسات و الترجمه و النشر.
وردی، علی (1965). دراسه فی طبیعه المجتمع العراقی. بغداد: الوراق.
هادی، م. (1999). محنه العراق الیوم و بیان الهیئه العلمیه فی النجف الاشرف. قم: مرکز دراسات تاریخ العراق الحدیث.