سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

مطالعه تطبیقی سیاستگذاری دولت‌های جمهوری اسلامی ایرانو ترکیه در حوزه فعالیت‌های حزبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی (سیاستگذاری عمومی)، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 گروه روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی و هنر، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
3 گروه روابط بین‌الملل، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
10.22034/sm.2026.2094256.2352
چکیده
حزب یک نهاد سیاسی مدرن است و به گروه یا مجموعه‌ای سازمان‌یافته از افرادی اطلاق می‌شود که دارای اندیشه‌های سیاسی مشترکی بوده، و برای اهداف خاصی تلاش می‌کنند. از مهم‌ترین اهداف حزب می‌توان به انتقال خواسته‌ها و مطالبات مردمی به مراکز تصمیم‌سازی و اثرگذاری در میزان مشروعیت و مقبولیت نظام‌های حاکم اشاره کرد. دو کشور ایران و ترکیه در جهان اسلام از سابقه طولانی در تشکیل احزاب و گروه‌های سیاسی برخوردارند. هرچند در امر سازماندهی و جلب شایسته مشارکت مردم با هدف توسعه سیاسی، با تراز مطلوب فاصله زیادی دارند. به نظر می‌رسد بعد از انقلاب اسلامی ایران فرایند تکوین نظام حزبی در ایران در مرحله گسترش قرار گرفته و هنوز به مرحله نهادمندی پا نگذاشته است، اما در ترکیه این موضوع با مدل‌های مدرن حزبی در دنیا تشابه بیشتری یافته است. پژوهش حاضر درصدد است با توجه به قرابت‌های فرهنگی، اجتماعی و همسایگی، ضمن مقایسه تطبیقی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران با نظام سیاسی ترکیه، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و در چهارچوب نظریه پاتریس دیوران، به این سوال پاسخ دهد که «نوع نظام سیاسی دینی- اسلامی ایران در مقایسه با نوع نظام سیاسی سکولار ترکیه چه تأثیری در سیاستگذاری‌های حزبی این دو کشور داشته است؟». یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نوع نظام سیاسی دینی جمهوری اسلامی ایران در قیاس با نوع نظام سیاسی سکولار ترکیه، تأثیر مستقیمی روی سیاستگذاری حزبی دو کشور داشته است، به طوری که وجوه افتراق سیاستگذاری حزبی دو کشور بیشتر از وجوه اشتراک آن است و در نهایت شرایط و نقاط ضعف و قوت آن‌ها مورد ارزیابی مقایسه‌ای قرار گرفته تا بتوان ثمره این بررسی را که در نوع خود مشابه نداشته است، در قالب پیشنهاداتی برای ارتقای عملکرد و نقش‌آفرینی احزاب در مسیر تحقق دموکراسی واقعی به منظور مشارکت بیشتر و برای تمهید مشروعیت مردمی و پایداری نظام حاکم به کار برد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Policymaking of the Governments of the Islamic Republic of Iran and Türkiye in the Field of Political Party Activities

نویسندگان English

Amirabass Farsinejad 1
Hassan Eyvaz zadeh, 2
Mehdi Khoshkhati, 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Political Science (Public Policy), Za.C., Islamic Azad University, Zanjan, Iran
2 Department of International Relations, Faculty of Humanities and Arts, Za.C., Islamic Azad University, Zanjan, Iran
3 Department of International Relations, Za.C., Islamic Azad University, Zanjan, Iran
چکیده English

A political party is a modern political institution and refers to an organized group of individuals who share common political ideas and strive to achieve specific objectives. Among the most important functions of political parties are articulating and transmitting public demands to decision-making centers and enhancing the legitimacy and public acceptance of governing systems. Iran and Türkiye possess a long history of political parties and political organizations within the Islamic world. Nevertheless, both countries remain considerably distant from the optimal level of organization and effective public participation required for political development. It appears that, following the Islamic Revolution, the evolution of the party system in Iran has remained at the stage of expansion and has not yet reached the stage of institutionalization, whereas in Türkiye the party system has developed greater similarities with modern party models found elsewhere in the world. Given the cultural, social, and geographical proximity of the two countries, the present study comparatively examines the political systems of the Islamic Republic of Iran and Türkiye. Employing a descriptive-analytical method and drawing upon the theoretical framework of Patrice Duran, the study seeks to answer the following question: How has the nature of Iran’s Islamic religious political system, in comparison with Türkiye’s secular political system, influenced party policymaking in these two countries? The findings indicate that the religious political system of the Islamic Republic of Iran, compared with the secular political system of Türkiye, has exerted a direct influence on the party policymaking of both countries. The differences between their approaches to party policymaking are more substantial than their similarities. Finally, the respective strengths and weaknesses of each system are comparatively evaluated, enabling the study to offer recommendations for enhancing the performance and political role of parties in promoting genuine democracy, expanding public participation, strengthening popular legitimacy, and ensuring the sustainability of the governing system.

کلیدواژه‌ها English

Political Parties
Party Policymaking
Development
Justice
Political System
Iran
rkiye
آقابخشی، علی؛ افشاری، مینو (1375). فرهنگ سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، چاپ دوم.
آل غفور، محمدتقی (1391). پیامد سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
آلموند، گابریل؛ جونیور، بینگهام پاول؛ مونت، رابرت جی. (1381). چهارچوب نظری برای بررسی سیاست تطبیقی. ترجمه علیرضا طیّب. تهران: مرکز آموزش دولتی، چاپ سوم .
اشتریان، کیومرث (1386). سیاستگذاری عمومی در ایران. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
امام جمعهزاده، جواد؛ رهبر قاضی، محمدرضا (1392). تحول گفتمان هویت در ترکیه از کمالیسم به اسلام‌گرایی با تاکید بر حزب عدالت و توسعه. مطالعات جهان اسلام، 1(3).
براتعلی‌پور، مهدی (1389). بازخوانی آموزه‌های اسلام شیعی و مسئله تحزب. تهران: نشر عروج.
حسینی، حسین (1378). حزب و توسعه مبانی. تهران: نشر آمن.
خلج منفرد، ابوالحسن (1395). اقتدارگرایی اردوغان و حزب عدالت و توسعه و پیامدهای آن برای ترکیه. جستارهای سیاسی معاصر، 7(4).
دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور (1378). مجموعه مقالات تحزب و توسعه سیاسی. تهران: همشهری.
دوورژه، موریس (1369). اصول علم سیاست. ترجمه ابوالفضل قاضی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
سیاری، صبری (1368). جریانات اسلامی در ترکیه. ترجمه حامد صادقی. تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
طاهایی، جواد (1380). اسلام‌‌گرایی و دولت مدرن در ترکیه. راهبرد، شماره 19.
عالم، عبدالرحمن (1375). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
قانون احزاب و تشکّل‌ها مصوب 1394، ابلاغی 1395.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قانون اساسی جمهوری ترکیه.
الماسی ورمله، فرزاد (1401). تحلیلی بر نقش احزاب در توسعه سیاسی (مقایسه تطبیقی بین ایران و ترکیه). جامعه‌شناسی ایران، 5(1).
نقیب‌زاده، احمد (1378). حزب و عملکرد آن در جوامع امروز. تهران: نشر دادگستر.
نقیب‌زاده، احمد (1385). درآمدی بر جامعه‌شناسی. تهران: انتشارات سمت.
یاری، علیرضا (1403). بازتاب چالش‌های پیشرفت سیاسی بر سیاست خارجی. قم: دانشگاه باقرالعلوم(ع).