ظرفیت‌های نهاد ولایت فقیه در مواجهه تقابلی با چالش بازگشت‌پذیری

زواری, محسن; بهروزی لک, غلامرضا

doi:10.22034/sm.2023.2005064.2086

ظرفیت‌های نهاد ولایت فقیه در مواجهه تقابلی با چالش بازگشت‌پذیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محسن زواری ¹

غلامرضا بهروزی لک ²

¹ کارشناسی ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران

² استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران

10.22034/sm.2023.2005064.2086

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی ظرفیت‌های نهاد ولایت فقیه در مواجهه تقابلی با چالش بازگشت‌پذیری نظام ولایت فقیه بوده است. مسئله اصلی آن است که هر نظام سیاسی، به‌ویژه نظام‌های ایدئولوژیک، در معرض بازگشت از مبانی، اهداف و ارزش‌های بنیادین خود قرار دارند و از این‌رو نیازمند سازوکارهای پایدار برای صیانت از هویت و کارکرد خود هستند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اجتهاد مبتنی بر زمان و مکان، ولایت مطلقه فقیه، امکان صدور حکم حکومتی و نیز کارویژه پایش و حفاظت از اهداف و ارزش‌های نظام، مهم‌ترین ظرفیت‌های نهاد ولایت فقیه در مهار چالش‌های بازگشت‌پذیری‌اند. بر این اساس، نهاد ولایت فقیه افزون‌بر پیشگیری از انحراف از مبانی و آرمان‌های انقلاب اسلامی، در موقعیت‌های بحرانی نیز می‌تواند با حل معضلات نظام و هدایت مستمر آن، از بازگشت‌پذیری جلوگیری کرده و به تثبیت و تعمیق هویت نظام یاری رساند.

کلیدواژه‌ها

ولایت فقیه

حکم حکومتی

ولی فقیه

حکومت اسلامی

عنوان مقاله English

The Capacities of the Institution of Wilāyat Faqīh in Confronting the Challenge of Reversibility

نویسندگان English

Mohsen Zavari ¹

Gholamreza Behrouzi Lak ²

¹ M.A., Department of Political Science, Baqir al-Ulom University, Qom, Iran

² Professor, Department of Political Science, Baqir al-Ulom University, Qom, Iran.

چکیده English

The present study aims to examine the capacities of the institution of Wilāyat Faqīh in confronting the challenge of the reversibility of the system of Wilāyat Faqīh. The central issue is that every political system, particularly ideological systems, is susceptible to deviation from and reversion to its foundational principles, objectives, and values; consequently, such systems require stable mechanisms to safeguard their identity and functionality. This research employs a descriptive-analytical method. The findings indicate that ijtihād grounded in the requirements of time and place, Wilāyah Muṭlaqah Faqīh (the Absolute Guardianship of the Jurist), the authority to issue ḥukm ḥukūmatī (governmental decrees), and the institutional function of monitoring and safeguarding the goals and values of the political system constitute the most significant capacities of the institution of Wilāyat Faqīh in controlling the challenges of reversibility. Accordingly, beyond preventing deviation from the principles and ideals of the Islamic Revolution, the institution of Wilāyat Faqīh is also capable, in times of crisis, of resolving systemic challenges and continuously guiding the political system, thereby preventing reversibility and contributing to the consolidation and deepening of the system’s identity.

کلیدواژه‌ها English

Wilāyat Faqīh

Ḥukm Ḥukūmatī (Governmental Decree)

Walī Faqīh

Islamic Government

قرآن کریم.

ابن بابویه، محمد بن علی (1395ق). کمال‌الدین وتمام النعمة. تهران: اسلامیه، ج2-1.

ارسطا، محمدجواد (مرداد 1385). ولایت مطلقه فقیه در قانون اساسی. اندیشه حکومت (3). قابل دسترس در:

https://noo.rs/8WbdG

باتومور، تی‌ بی ‌(1370). جامعه‌شناسی. ترجمه‌ حسن‌ منصور و حسن‌ حسینی‌ کلجاهی‌. تهران: امیرکبیر.

برینتون، کرین (1363). کالبد شکافى چهار انقلاب. تهران: نشر نو، چاپ سوم.

بستان (نجفی)، حسین (1396). نظریه عرفی‌شدن با رویکرد اجتهادی تجربی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

پورامینی، محمدباقر (1379). چیستی ولایت (مطلقه) فقیه. پاسدار اسلام، شماره 222: ص21-23.

پیروزمند، علی‌رضا (1378). نظام معقول: تحلیل مبنایی نظام ولایت فقیه با نگاهی به نظرات منتقدین. تهران: کیهان.

جوادی آملی، عبدالله (1378). ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء.

جوادی آملی، عبدالله (1393). ولایت فقیه، ولایت فقه و عدالت. تحقیق محمد محرابی. قم: اسراء، چاپ شانزدهم

جوارانی، حامد (1393). ولایت فقیه و مدیریت چالش‌ها. هفته‌نامه اندیشه و راهبرد، پیاپی 8. قابل دسترس در:

https://www.magiran.com/volume/89936

خاتمی، سید احمد (2/10/1396). نقش زمان و مکان در اجتهاد. پرتال امام خمینی.

خامنه‌ای، سید علی (11/1/1395). بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت(ع). قابل دسترس در:

https://www.leader.ir/fa/speech/14527

خامنه‌ای، سید علی (14/3/1383). بیانات در مراسم پانزدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی. قابل دسترس در:

https://www.leader.ir/fa/speech/2591

خامنه‌ای، سید علی (14/3/1385). بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی. قابل دسترس در:

https://www.leader.ir/fa/speech/2902

خامنه‌ای، سید علی (17/02/1396). بیانات در دیدار با معلمان در هفته معلم. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=36415

خامنه‌ای، سید علی (6/2/1401). بیانات در دیدار دانشجویان. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/speech/25700

خبرگزاری دانا (1397). https://dana.ir/1360332

خبرگزاری فارس(1396). mshrgh.ir/725179

خبرگزاری فارس(1401). https://www.farsnews.ir/news/14010314000323

خمینی، سید روح‌الله (1379). صحیفه نور. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج20.

دهقان، محمد (1394). https://www.google.com/searc

روح‌افزا، فرشته (20/4/1396). گفتگوی ویژه خبری شبکه دو سیما با مدیر رصد و آمار شورای عالی انقلاب فرهنگی. قابل دسترس در: https://www.magiran.com/article/3590706

شجاعی زند، علیرضا (1380). دین، جامعه و عرفی شدن. تهران: نشر مرکز.

شیرودی، مرتضی (1383). آسیب‌شناسی انقلاب اسلامی و تئوری ترمیدوری برینتونی. رواق اندیشه، شماره 39: ص13-27.

عارفی شیرداغی، محمداسحاق (1390). حقیقت و گستره حکم حکومتی و نقش آن در مسائل نوپیدای جامعه. آموزه‌های فقه مدنی، شماره 4.

عظیمی شوشتری، عباسعلی (1384). نقش ولایت فقیه در حفظ ارزش‌ها. حصون، شماره 3، ص100-128.

کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: بی‌نا، چاپ چهارم، ج1.

گلستانی، صادق (1388). نقد و بررسی نظریه عرفی شدن در ایران. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

مصباح یزدی، محمدتقی (1393). نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه. نگارش محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ سی‌ام.

مصباح یزدی، محمدتقی (1397). حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه. تحقیق و نگارش: قاسم شعبان‌نیا. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ چهارم.

مصباح یزدی، محمدتقی (1401). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ پنجم.

معرفت، محمدهای (1377). ولایت فقیه. قم: یاران.

معینی‌پور، مسعود؛ غرسبان، مرتضی (1398). نقش سناریوی نفوذ در بازگشت‌پذیری انقلاب اسلامی (با تأکید بر اندیشۀ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای). سیاست، 49(2): ص494-473.

هانری مندراس، ژرژ گورویچ (1384). مبانی جامعه‌شناسی. مترجم: باقر پرهام. تهران: امیرکبیر، چاپ چهارم.