سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

بررسی مؤلفه‌‌های نوسازی سیاسی در کتب درسی تعلیمات مدنی دوره لیسه در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی افغاستان (2001-2021)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجودی دکتری، گروه علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22034/sm.2026.2034700.2217
چکیده
برنامه‌های آموزشی نقش مهمی در نهادینه کردن ارزش‌های ایدئولوژی حاکم دارد. در این راستا، هدف اصلی این پژوهش بررسی مؤلفه‌‌های نوسازی سیاسی در کتب درسی تعلیمات مدنی دوره لیسه در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی افغانستان (2001-2021) است. سوال اصلی این است که کتب تعلیمات مدنی چه نقشی در نهادینه شدن مولفه‌های نوسازی سیاسی داشته است؟ فرض بر این است که برای رسیدن به جامعه نو و انسان نو به عنوان مهم‌ترین نتیجه نوسازی به صورت کل و نوسازی سیاسی به صورت خاص، نهادهای تربیتی، آموزشی و کتاب‌های درسی از اهمیت خاصی برخوردارند و مولفه‌های نوسازی سیاسی در کتب تعلمات مدنی به خوبی انعکاس داده شده بود. در این پژوهش از روش تحلیل محتوا و روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد که مولفه‌های نوسازی چون مشارکت سیاسی، دموکراسی، برابری جنسیتی، حقوق بشر و آزادی مطبوعات در کتب تعلمات مدنی برجسته شده بود؛ ولی از طرف دیگر بسترهایی برای تداوم این مولفه‌ها بوجود نیامد: ناامنی، فرهنگ سیاسی غیرعقلانی، نابرابری جنسیتی و بحران اقتدار ازجمله عواملی بودند که مانع از پدیدار شدن انسان نو و جامعه نو به عنوان یکی از نتایج نوسازی در افغانستان گردید. فقدان کارگزاران و ساختار کارآمد و عدم فراهم بودن شرایط ذهنی و عینی برای ارزش‌های لیبرالیستی که مولفه‌های نوسازی بخشی از آنها هستند، سبب گردید که نظام سیاسی افغانستان بعد از 20 سال از هم فروبپاشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Components of Political Modernization in High School Civic Education Textbooks During the Rule of the Islamic Republic of Afghanistan (2001–2021)

نویسندگان English

Mir Mohammad Ayubi 1
Morteza Manshadi 2
Ruhollah Eslami 2
1 Ph.D. Candidate, Department of Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

Educational curricula play a significant role in institutionalizing the values of the prevailing ideology. Accordingly, the primary objective of this study is to examine the components of political modernization reflected in high school civic education textbooks during the rule of the Islamic Republic of Afghanistan (2001–2021). The principal research question is: What role did civic education textbooks play in institutionalizing the components of political modernization? The study assumes that educational institutions, instructional programs, and school textbooks are of particular importance in achieving the “new society” and the “new individual,” regarded as the most significant outcomes of modernization in general and political modernization in particular, and that the components of political modernization were adequately reflected in civic education textbooks. This study employs both content analysis and a descriptive-analytical method. The findings indicate that components of modernization, including political participation, democracy, gender equality, human rights, and freedom of the press, were prominently emphasized in civic education textbooks. However, the necessary conditions for sustaining these components were not established. Insecurity, an irrational political culture, gender inequality, and a crisis of authority were among the factors that prevented the emergence of the new individual and the new society as outcomes of modernization in Afghanistan. The absence of effective agents and institutional structures, together with the lack of objective and subjective conditions necessary for liberal values, of which the components of modernization constitute a part, ultimately led to the collapse of Afghanistan’s political system after twenty years.

کلیدواژه‌ها English

Political Participation
Human Rights
Democracy
Political Modernization
Political Culture
Civic Education
Textbooks
High School Education
آچاک، عثمان؛ خضری‌نژاد، عمر (1396)، انگیزه پیشرفت پایین‌تر از متوسط: تحلیل محتوای کتاب درسی مطالعات اجتماعی سال هشتم. رشد آموزش علوم اجتماعی، 20(2): ص55-61.
آلتوسر، لویی (1396). علم و ایدئولوژی. ترجمه مجید مددی. تهران: نیلوفر، چاپ دوم.
احمدی، غلامعلی؛ عصاره، علیرضا؛ امینی زرین، علیرضا (1397). تبیین مراحل تعلیم و تربیت سیاسی (گذرگاه سیاست‌پذیری) بر مبنای مراحل رشد شناختی با تأکید بر دوره‌های تحصیلی. دانش سیاسی، 14(1): ص23-60.
اشرف‌زاده، سید علی؛ شجاعی، محمدصادق (1401). مدل مفهومی انگیزش پیشرفت در منابع اسلامی. اسلام و پژوهش‌های روانشناختی، 8(2): ص7-25.
امینی، محمد (1401). سیاست گذاری هویت در نظام آموزشی کشور و توصیه‌های سیاستی آن. مطالعات راهبری فرهنگ، 2(4): ص9-28.
انصاری کارگر، علیرضا؛ احمد، حصین (1402). همگرایی و واگرایی آمریکا و اتحادیه اروپا بر روند دولت‌سازی در افغانستان طی سال‌های 2001-2021. بهارستان، 1(1).
ایزدپناه، امین (1400). گفتگومندسازی تعلیم و تربیت با محوریت معلم، نوسان بین مرکزگرایی و مرکزگریزی. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 81(2): ص56-76.
بدیع، برتران (1376). توسعه سیاسی. ترجمه احمد نقیب‌زاده. تهران: قومس.
بوزان، باری (1378). مردم، دولت‌ها و هراس. ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
تقی‌پور، سروگل؛ زارعی، غفار (1399). تاثیر معلمان بر تقویت هویت سیاسی دانش‌آموزان با هدف دستیابی به توسعه پایدار در جمهوری اسلامی ایران. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3(4): ص249-274.
جوادی، محمدآصف (1403). فرایند ناتمام تکوین دولت مدرن در افغانستان (موانع و راهکارها). تهران: سخنوران.
رهیاب، همایون؛ فتحی‌واجارگاه، کوروش؛ جعفری، اسماعیل؛ موسی‌پور، نعمت‌الله (1402). تبیین سیر تحول و بازنگری برنامه‌های درسی آموزش عالی افغانستان بعد از 11 سپتامبر 2001. نظریه و عمل در برنامه درسی، 11(22): ص478-516.
ساندرز، دیوید (1380). الگوهای بی‌ثباتی. ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
سجادی، عبدالقیوم (1395). جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان. کابل: فرهنگ.
سردارنیا، خلیل‌الله؛ حسینی، سید مهدی (1393). چالش‌های اجتماعی دولت‌سازی مدرن در افغانستان. سیاست جهانی، 3(3): ص37-63.
سو، آلوین (1386). تغییر اجتماعی و توسعه. ترجمه محمود حبیبی مظاهری. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
طاهری، سید مجتبی؛ دارابی، علی (1400). بررسی مولفه‌های توسعه سیاسی در کتاب‌های درسی دوره اول متوسطه. تعلیم و تربیت، 37(145): ص73-88.
عالم، عبدالرحمن (1392). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
عطار، سعید (1395). بررسی جایگاه مفهوم سرمایه اجتماعی در پارادایم‌های سه‌گانه توسعه (نوسازی، وابستگی، نظام جهانی). پژوهش سیاست نظری، شماره 19، ص199-221.
علیزاده، حامد؛ پریزاد، رضا (1402). آسیب‌شناسی فرهنگ سیاسی جامعه افغانستان در حکمرانی دوباره طالبان. دانشنامه علوم سیاسی، 4(12): ص36-59.
فقیری، سید محمد؛ فاضل، فضل‌الرحمن؛ فرهمند، نصیر احمد؛ کاوه، علی احمد (1400). بررسی تجلّی ارزش‌های دموکراسی در نصاب تعلیمی معارف افغانستان. هرات: ستاره نقره‌ای.
فوکویاما، فرانسیس (1401). نظم سیاسی و زوال سیاسی. ترجمه رحمن قهرمان‌پور. تهران: روزنه، چاپ پنجم.
کامگار، جمیل عبدالرحمن (1376). تاریخ معارف افغانستان (1126-1371). پیشاور: مرکز نشراتی میوند، چاپ دوم.
کوئن، بروس (1393). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمه غلام‌عباس توسلی و رضا فاضل. تهران: سمت.
مشیرزاده، حمیرا (1388). تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل. تهران: سمت، چاپ چهارم.
ملشویچ، سینیشا (1392). جامعه‌شناسی قومیت. ترجمه رشید احمدرش، جعفر احمدی و کامل احمدی. تهران: جامعه‌شناسان.
موثقی، احمد (1391). نوسازی و توسعه سیاسی. تهران: میزان.
ولیزاده، الهه؛ اسلامی، روح‌الله (1402). کاربست نظریه انتقادی در چرخه سیاستگذاری آموزش و پرورش. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 13(1): ص73-94.
Baiza, Y. (2013). Education in Afghanistan: developments, influences and legacies since 1901. USA and Canada: Routledge
Civic Education for 10th Grade. (2019).
URL=
https://moe.gov.af/sites/default/files/2020-03/G10-Dr-Civic.pdf
Civic Education for 11th Grade. (2019).
URL=
https://moe.gov.af/sites/default/files/2020-03/G11-Dr-CIvic.pdf
Civic Education for 12th Grade. (2019).
URL=
https://moe.gov.af/sites/default/files/2020-03/G12-Dr-Civic.pdf
Moqemi, M.B. (2019). The Opportunities and Challenges of Afghanistan Education in the Age of Globalization. International Journal of Innovative Research and Scientific Studies,           
http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3415825