سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

عدالت قضایی و حکمرانی مطلوب (بر مبنای توصیف قضایی پدیده مجرمانه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم‌‌شناسی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 دانشیار، گروه فقه و حقوق، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
10.22034/sm.2022.1986133.1995
چکیده
پژوهش حاضر درصدد است با ابتنا بر جایگاه عدالت به‌مثابه یکی از بنیادی‌ترین شاخصه‌های حکمرانی مطلوب در اسناد و الگوهای توسعه‌ای بین‌المللی، نسبت میان عدالت کیفری و حکمرانی خوب را تبیین کرده و حدود و ثغور اختیارات دادرس کیفری را در فرایند توصیف پدیده مجرمانه مورد تحلیل قرار دهد. در این راستا، مسئله اساسی آن است که در قلمرو رسیدگی‌های کیفری، دادرس تا چه میزان در چارچوب الفاظ و مفاهیم صریح قانون محصور است و تا چه اندازه می‌تواند در مواجهه با جلوه‌های نوپدید بزهکاری، با ارائه توصیفی متناسب، پویا و منطبق با تحولات اجتماعی، زمینه تحقق هرچه کامل‌تر عدالت را فراهم آورد. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که چگونگی تلقی از نقش دادرس، تأثیری مستقیم بر کارآمدی نظام عدالت کیفری و ظرفیت آن در پاسخ‌گویی به نیازهای متحول جامعه دارد. فرضیه تحقیق بر آن است که تحقق عدالت در بستر حکمرانی شایسته، مستلزم عبور از قرائت صرفاً انفعالی از جایگاه دادرس کیفری و پذیرش نقشی فعال، هدایتگر و تفسیرگر برای وی در فرایند توصیف جرم است؛ نقشی که البته باید در چهارچوب اصول بنیادین حقوق کیفری و موازین دادرسی عادلانه اعمال شود. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با اتکاء به منابع کتابخانه‌ای، ضمن بررسی مبانی نظری حاکم بر دو رویکرد کلاسیک و نوین در زمینه اختیارات دادرس کیفری، بازتاب عملی این دو رویکرد را در پرتو رویه قضایی ایران تحلیل کرده است. یافتههای پژوهش نشان می‌دهد که هرچند دیدگاه سنتی، با ابتنا بر اصل تفکیک قوا و اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها، دادرس را صرفاً مجری قانون می‌داند، اما رویه قضایی ایران در مواجهه با اشکال نوظهور پدیده مجرمانه، به‌نحو محسوسی به سوی رویکردی نوین گرایش یافته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Judicial Justice and Good Governance (Based on the Judicial Characterization of the Criminal Phenomenon)

نویسندگان English

Nader Alizade Seresht 1
Reza Nikkhah Sarnaqi 2
Siamak Jafarzadeh 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Criminal Law and Criminology, Urmia University, Urmia, Iran
2 Assistant Professor, Department of Fiqh and Law, Urmia University, Urmia, Iran
3 Associate Professor, Department of Fiqh and Law, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده English

Drawing upon the status of justice as one of the most fundamental indicators of good governance in international development documents and frameworks, this study seeks to explain the relationship between criminal justice and good governance and to analyze the scope and limits of the criminal judge’s authority in the process of the judicial characterization of the criminal phenomenon. In this regard, the central question concerns the extent to which, within criminal proceedings, the criminal judge is confined to the explicit wording and concepts of statutory law and the extent to which the judge may, when confronted with emerging manifestations of criminality, provide an appropriate, dynamic characterization that is consistent with social developments, thereby facilitating the fuller realization of justice. This issue is significant because the understanding of the judge’s role directly affects the effectiveness of the criminal justice system and its capacity to respond to the evolving needs of society. The research hypothesis posits that the realization of justice within the framework of good governance requires moving beyond a purely passive conception of the criminal judge’s role and recognizing an active, guiding, and interpretive function in the process of criminal characterization, while ensuring that such a role is exercised within the framework of the fundamental principles of criminal law and the standards of due process. Employing a descriptive-analytical method and relying on library-based sources, this study examines the theoretical foundations of both the classical and the modern approaches to the authority of the criminal judge and analyzes the practical reflection of these two approaches in light of Iranian judicial practice. The findings indicate that although the traditional approach, based on the principles of the separation of powers and the principle of legality of crimes and punishments, regards the judge merely as an executor of the law, Iranian judicial practice, when confronted with emerging forms of criminal phenomena, has demonstrably moved toward a more modern approach.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Judge
Judicial Characterization
Judicial Decisions
Islamic Republic of Iran
Judicial Justice
Good Governance
اردبیلی، محمدعلی (1388). حقوق جزای عمومی. انتشارات میزان.
امیدی، جلیل (1394). تفسیر قوانین در حقوق جزاء. انتشارات پژوهشگاه قوه‌ قضائیه.
باهری، محمد (1384). نگرشی به حقوق جزای عمومی. انتشارات مجد.
حاجی ده‌آبادی، احمد (1398). قواعد فقه جزایی (حدود و تعزیرات، قصاص و دیات). قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
خالقی، علی (1405). آیین دادرسی کیفری. تهران: شهر دانش.
خدابخشی، عبدالله (1392). تمایز بنیادین حقوق کیفری و مدنی. تهران: انتشارات شهر دانش.
رحیمی، حبیب‌الله (1391). مسئولیت مدنی. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
رستمی، هادی؛ آقایی‌نیا، حسین (1399). جرایم علیه اموال و مالکیت. تهران: نشر میزان.
شجاعی، علی (1393). تفسیر قوانین جنایی. تهران: انتشارات دادگستر.
عرفانى، محمود (1373). حقوق تطبیقى و نظام‌هاى حقوقى بینالمللى معاصر. تهران: انتشارات مجد، چاپ چهارم.
علی‌آبادی، عبدالحسین (1375). موازین قضایی. تهران: انتشارات سهامی.
علی‌آبادی، عبدالحسین (1376). حقوق جنایی. تهران: انتشارات فردوسی.
قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل (1383). بایسته‌های حقوق اساسی. تهران: میزبان.
کاتوزیان، ناصر (1377). مبانی حقوق عمومی. تهران: دادگستر.
گلدوزیان، ایرج (1388). بایسته‌های حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات میزان.
محسنی، مرتضی (1396). کلیات پدیده‌ جنایی. تهران: انتشارات گنج دانش.
محمدی، ابوالحسن (1388). اصول استنباط احکام اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
میرمحمدصادقی، حسین (1399). حقوق جزای عمومی. تهران: نشر دادگستر.
میرمحمد صادقی، حسین (1392). حقوق جزای اختصاصی. تهران: نشر میزان.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1384). جستاری از نظام‌های سیاست جنایی. تهران: انتشارات میزان.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1398). نظام‌های بزرگ سیاست جنایی. تهران: انتشارات میزان.
نوریها، رضا (1392). زمینه‌ حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات کتابخانه‌ دانش.
هاشمی، محمد (1389). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات میزان.