این پژوهش با اتخاذ رویکردی جامعه‌شناختی، نقش مراسم اربعین حسینی به‌عنوان یک نهاد اجتماعی خودسامان‌ده، نظام نمادین تمدنی و مکانیسم هویت‌ساز فراملی را مورد بررسی قرار می‌دهد. در پاسخ به سؤال اصلی «اجتماع عظیم اربعین حسینی از طریق چه مکانیسم‌های جامعه‌شناختی و با تکیه بر کدام مؤلفه‌های تمدنی، به تحکیم پایه‌های اعتقادی تشیع و تقویت هویت جمعی شیعیان می‌انجامد؟» این فرضیه را مطرح می‌کند که «راهپیمایی اربعین با تولید لایه‌های کلان اجتماعی ـ تمدنی ساختارهای آیینی، مناسک همگانی و گفتمان مقاومت به روایت‌پردازی کربلا به‌مثابه اسطوره معاصر، نه تنها به بازتولید باورهای شیعی می‌پردازد، بلکه الگویی برای «تمدن‌سازی مبتنی بر زیست‌جهان شیعی» ارائه می‌دهد که در آن، هویت فراملی شیعه بازتعریف می‌شود.» مقاله با بررسی سخنان رهبر معظم انقلاب و نیز مصاحبه با کارشناسان مذهبی و جامعه‌شناسی درخصوص پیاده‌روی اربعین و برداشت‌های تمدن‌سازانه و هویت‌بخش آنان از این «پدیده جمعی»، با استفاده از نظریه‌های جامعه‌شناختی، به تحلیل این رویداد عظیم پرداخته است. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، سخنان رهبری در سایت رسمی ایشان و نیز مصاحبه با کارشناسان انجام شده است.ساختارهای آیینی، تشیع، اربعین حسینی، هویت جمعی شیعیان، تمدن اسلامی به عنوان واژگان کلیدی محسوب می شود.موارد مندرج در خصوص تحقیق درباره یک فرضیه از طریق استناد به اطلاعات و یافته های کتابخانه ای، مشاهده همراه با مشارکت نگارنده تحقیق و مصاحبه عمیق و کیفی با کارشناسان جامعه شناسی و دینی مطرح گردیده است.در این پژوهش سوالات اصلی و فرعی از روش مصاحبه عمیق از کارشناسان مربوطه پرسیده شده است و پس از بررسی و تحلیل داده های تحقیق، فرضیه اصلی با توجه به تحلیل محتوای کیفی مصاحبه های صورت گرفته مورد تایید واقع شده است. همواره آیین ها و ادیان مختلف با هدف همبستگی میان پیروان و هویت بخشی به جریان اجتماعی خود، ایامی را در سال مشخص کرده و پیروان خویش را ملزم به شرکت در این اجتماعات می کنند. یکی از پیامدهای اینگونه تجمعات، نمود جهانی و به نوعی تبلیغ آن جریان اجتماعی است که معمولا در جامعه جهانی تاثیر گذار است. زیارت اربعین یکی از مهم‌ترین محورهای حیاتی فرهنگ شیعه می‌باشد که همواره شیعیان راستین با این نشانه درطول تاریخ شناخته می‌شوند. علی رغم ریشه های تاریخی پیاد روی اربعین حسینی در عراق اما در قرن اخیر بعلت حکومت رژیم بعث بر کشور عراق و مخالفت این حکومت با هر گونه برگزاری آیئن و گرامیداشت های مذهبی در عراق و شرایط امنیتی این کشور پیاده روی اربعین عملا تعطیل شده بود. با سرنگونی رژیم بحث عراق از سال 1382 این حرکت مجدداً توسط مردم عراق آغاز می گردد که می توان اوج گیری پیاده روی و اجتماع اربعین حسینی را مربوط به پنج سال گذشته دانست.با توجه به این شرایط اجتماع میلیونی زائرین اربعین حسینی در کربلای معلی امری احیا شده می باشد و با توجه به این موضوع پژوهش و تحقیقات بسیار اندک و معدودی در خصوص بررسی ابعاد مختلف این رویداد عظیم صورت پذیرفته است.