سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

ضرورت تبویب آیات‌ امنیت؛ به سوی ارائه الگو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه انقلاب اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
3 دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/sm.2026.2023861.2191
چکیده
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و با ورود فقه به ساختارهای زندگی اجتماعی ازجمله حوزه امنیت، فقه با پرسش‌های فراوانی از مسائل مستحدثه روبرو شد که فقها به صورت موردی پاسخ دادند. گذار از مرحله پاسخ موردی و تدوین فقه استدلالی متناسب با عرصه‌های مختلف زندگی مکلفین، لازمه تکمیل تدریجی فقه است. تدوین و تبویت آیات مرتبط با امنیت، نظیر کتاب‌های «آیات الاحکام» و دایره‌المعارف‌های حدیثی در همین راستا است. این پژوهش با کاربست روش اسنادی و با هدف فراهم ساختن منابع اجتهادی برای تدوین فقه امنیت، درصدد پاسخ به این پرسش است که «آیات امنیت» را براساس چه الگویی و با چه مختصاتی می‌توان تدوین و تبویب کرد؟ طبق یافته‌های پژوهش، الگوی ارائه شده با جستجوی واژه‌ای در دو مرحله واژگان اصلی و فرعی شروع می‌شود. منظور از واژه‌های اصلی تجمیع تمام آیات شامل ریشه «امن» است و منظور از واژگان فرعی سه محور کلمات مترادف، متقابل و مرتبط با ریشه «امن» می‌باشد. پس از جستجوی واژه‌ای، نوبت به جستجوی مفهومی می‌رسد. جستجوی مفهومی به منظور فحص تام از معنای امنیت در آیات قرآن انجام می‌شود؛ چراکه گاه ممکن است آیه‌ای از جهت ریشه کلمات، مرتبط با امنیت نباشد، اما مفهومی مرتبط با امنیت داشته باشد که در این ساحت، جستجو براساس آیاتی که تأویل و یا تفسیری به امنیت شده است، صورت می‌پذیرد. بعد از تجمیع آیات مرتبط با امنیت، تبویب آیات با الگوگیری از کتب رایج حدیثی نظیر «وسائل الشیعه» و یا کتب معتبر فقهی نظیر «شرائع الاسلام» انجام می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Necessity of the Categorization (Tabwīb) of the Verses of Security; Towards Presenting a Model

نویسندگان English

Meisam Belbasi 1
Yasin Pourali Gharajeh 2
Seyed Hanif Rezazadeh 3
1 Assistant Professor, Islamic Revolution Department, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 PhD., National Defense University, Tehran, Iran
3 PhD., Department of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Faculty of Theology, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Following the victory of the Islamic Revolution of Iran and with the entry of jurisprudence (fiqh) into the structures of social life, including the domain of security, fiqh encountered numerous questions regarding unprecedented issues (masāʾil mustaḥdathah) to which jurists (fuqahāʾ) responded on a case-by-case basis. The transition from the stage of case-by-case response and the compilation of argumentative jurisprudence (fiqh istidlālī) proportionate to the various arenas of the life of legally accountable individuals (mukallafīn) is a prerequisite for the gradual completion of fiqh. The compilation and categorization (tabwīb) of the verses related to security, analogous to the books of "Verses of Rulings" (Āyāt al-Aḥkām) and ḥadīth encyclopedias, are in this very trajectory. This research, by applying the documentary method and with the objective of providing deductive (ijtihādī) sources for the compilation of the jurisprudence of security (fiqh al-amn), seeks to answer the question of based on what model and with what coordinates can the "verses of security" be compiled and categorized? According to the findings of the research, the presented model commences with a lexical search in two stages of primary and secondary vocabularies. The intent of the primary vocabularies is the aggregation of all verses encompassing the root "security" (a-m-n), and the intent of the secondary vocabularies is three axes of words that are synonymous, antonymous, and related to the root a-m-n. Subsequent to the lexical search, the turn arrives for the conceptual search. The conceptual search is conducted for the purpose of a complete examination (faḥṣ tāmm) of the meaning of security in the verses of the Quran; because occasionally a verse might not be related to security in terms of the root of the words, but it might possess a concept related to security, in which sphere, the search is executed based on the verses that have been hermeneutically interpreted (taʾwīl) or exoterically interpreted (tafsīr) as security. After the aggregation of the verses related to security, the categorization (tabwīb) of the verses is conducted by modeling after prevalent ḥadīth books such as "Wasāʾil al-Shīʿah" or authoritative jurisprudential (fiqhī) books such as "Sharāʾiʿ
al-Islām
".

کلیدواژه‌ها English

Verses of Security (Āyāt al-Amān)
Verses of Rulings (Āyāt al-Aḥkām)
jurisprudence of security (fiqh al-amn)
categorization (tabwīb)
قرآن کریم.
آقابابایی، حسین (1396). ارزش امنیت در قرآن؛ از نهادینه‌سازی تا حمایت کیفری. امنیت‌پژوهی، 16(58): ص5-35.
اخوان کاظمی، بهرام (۱۳۸۶). امنیت در نظام سیاسی اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
اسمیت، استیو (1397). مفهوم مناقشه‌برانگیز امنیت. ترجمه معصومه جمالی. پژوهش ملل، 3(29): ص62-51.
افتخاری، اصغر (1391). امنیت. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
افتخاری، اصغر (1392). امنیت اجتماعی شده؛ رویکرد اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
افتخاری، اصغر (1394). منظومه مفهومی خرد «امنیت اجتماعی شده» در سیره پیامبر اکرم(ص). دانش سیاسی، 11(21): ص5-44.
افتخاری، اصغر؛ کهراری‌تبار، تیمور (1395). امنیت در گفتمان اسلامی با تأکید بر قرآن کریم. امنیت ملی، 6(19): ص47-81.
برومند، شهرزاد و همکاران (1387). امنیت اقتصادی در ایران و چند کشور منتخب (مطالعه تطبیقی). تهران: مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
بیگی، مسلم؛ وثوقی، سعید (1392)، نظریه امنیتی اسلام در روابط بین‌الملل. دانش سیاسی و بین‌الملل، 2(2): ص36-19.
پورطهماسبی، سیاوش (1387). نقش و عملکرد تربیتی رسانه در عصر پست‌مدرن. پایان‏نامه کارشناسی ‏ارشد. دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد.
خسروی، مرتضی (1401). امنیت در قرآن: رویکردی تفسیری تبیینی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
خلیلی، رضا (1383). تحول تاریخی گفتمانی مفهوم امنیت. مطالعات راهبردی، 7(1): ص29-7.
دادگران، سید محمد (1382). مبانی ارتباطات جمعی. تهران: فیروزه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: الدار الشامیه.
زبیدی، محمدمرتضی (1414ق). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
سهرابی، حیدر (1397). مولفه‌های امنیت پایدار از منظر قرآن کریم. پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 11(1): 1-26.
صادقی‏فسایی، سهیلا؛ عرفان‏منش، ایمان (1394). مبانی روش‏شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی. راهبرد فرهنگ، 8(29): ص61-91.
صفار، محمدبن حسن (1404ق). بصائر الدرجات. قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی النجفی.
عزیزان، مهدی و همکاران (1393). امنیت در قرآن و سنّت. قم: پژوهشگاه امام صادق(ع).
غرایاق زندی، داوود (۱۳۸۹). مفهوم امنیت ایمانی در قرآن کریم. مطالعات راهبردی، 13(3): ص34-5.
قمی، علی بن ابراهیم (1404ق). تفسیر القمى. قم: دار الکتاب، ج1.
قنبرلو، عبدالله (1397). امنیت ملی: مفهوم، تئوری و عمل. سیاست کاربردی، 1(1): ص67-41.
ماکیاولی، نیکولو (1377). گفتارها. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی.
مسعودی، عبدالهادی (1386). روش فهم حدیث. تهران: سمت، چاپ سوم.
مطهری، مرتضی (1384). آزادی معنوی. تهران: انتشارات صدرا.
ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی (1410 ق). مجموعۀ ورّام. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
یوسف‌وند، رحیم (1398). راهکارهای دستیابی به امنیت مطلوب از دیدگاه قرآن کریم و حدیث. پژوهشنامه اندیشه معاصر، 2(3): ص24-45.