نقش عدالت در تحقق همگرایی جهان اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه علوم سیاسی، جامعه المصطفی العالمیه؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

2 دکتری قرآن و علوم سیاسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

چکیده

«عدالت» و «همگرایی» دو مقوله ارزشمند سیاسی- اجتماعی‌اند که ملازمه میان آن‌ها به صورت علّی- معلولی، مفروض است. «همگرایی» به مثابه ضرورتی که حامل ارزندگی‌های اجتماعی بوده و عامل اصلی جامعه پیشرو در مسیر رشد و پیشرفت به شمار می‌آید، حاصل «عدالت» است. ایده اصلی این نوشتار آن است که «عدالت» غایت گرا در ایجاد «همگرایی» جهان اسلام نقش موثری ایفا می‌نماید و بالعکس، عدالت طبیعت‌گرا نه تنها ظرفیت لازم جهت ایجاد و گسترش همگرائی ندارد بلکه بالعکس در برخی موارد عامل واگرائی جوامع بویژه اسلامی به شمار می‌آید. نتایج تحقیق نشان می‌دهد: عدالت حقیقی که معطوف به مبدأ و معاد بوده و مورد تأیید قرآن است نه با اجبار به همگرایی ونادیده انگاری تفاوت‌ها که با تکیه بر مشترکات و به روش کثرت‌گرایی عدالت‌طلبانه می‌تواند (جمله ناقص) و بلکه باید در نقش مبنا و علّت همگرایی قرار گیرد تا تمدّن دینی بر قرار و از هدر رفت نیروها، استعدادها، منابع و امکانات جلوگیری شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن‌منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمّد ابن مکرم (1426ق). لسان العرب. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات، ج 3.
اخوان کاظمی، بهرام (1386). عدالت در اندیشه‌های سیاسی اسلام. قم: بوستان کتاب، چاپ دوّم.
افتخاری، اصغر (1384). مهندسی استراتژی تقریب، زمینه‌سازی برای اتحاد کشورهای اسلامی. در: مجموعه مقالات استراتژی تقریب مذاهب اسلامی. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
باقری، فردین (1385). عدالت اجتماعی در گستره جهانی. تهران: جهاد دانشگاهی.
بیابانکی، سید مهدی (1397). مشخصه‌های اساسی طبیعت‌گرایی در فلسفه معاصر غرب. غرب‌شناسی بنیادی، شماره 1.
پازارگادی، بهاء‌الدین (1381). تاریخ فلسفه سیاسی. تهران: زوار، ج2.
پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج‌الفصاحه. تهران: انتشارات دنیای دانش، چاپ چهارم.
پرور، اسماعیل (1382). گلبانگ عدالت. قم: بوستان کتاب.
پورعزّت، علی‌اصغر (1391). عدالت حق‌مدار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جرجانی، علی بن محمد (1370). کتاب التعریفات. تهران: ناصرخسرو، چاپ چهارم.
حاتمی، محمّدرضا؛ رحمانی، جبّار (1391). عدالت در اسلام. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ج2.
رمضانی، علی (1390). عدالت در فلسفه سیاسی اسلامی معاصر. قم: دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
عیوضلو، حسین (1384). عدالت و کارایی در تطبیق با نظام اقتصادی اسلام. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
فراهیدی، خلیل ابن احمد (1414ق). ترتیب کتاب العین. تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی. قم: اسوه، ج2.
قربان‌نیا، ناصر؛ دهنوی، محمدحسین (1381). عدالت حقوقی. تهران: دانش و اندیشه معاصر.
کولایی، الهه (1379). تحول در نظریه‌های همگرایی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 48.
گروه نویسندگان (1381). دولت، مردم و همگرایی. تهران: نشر آن، ج2.
مطهری، مرتضی (1358). مجموعه آثار استاد. تهران: موسسه انتشارات صدرا، ج1، 21.
مفید، محمد بن محمد (1414ق). النکت الاعتقادیه. بیروت: دارالمفید، چاپ دوّم.
موثقی، سید احمد (1371). استراتژی وحدت در اندیشه سیاسی اسلام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، ج1.
نصری مسکینی، قدیر (1377). مولفه‌ها و موانع همگرایی در منطقه خلیج فارس. مطالعات خاورمیانه، شماره 16.