عدالت سیاسی در حکمت متعالیه و عرفان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی دیدگاه ملاصدرا در مورد عدالت در عالم سیاست و اجتماع با رویکرد هستی‌شناسانه حکمت متعالیه و عرفان است. در این پژوهش با رویکرد اسمایی به عدالت سیاسی پرداخته شد و با سه اسم العدل، المقسط و الحلیم مورد مطالعه قرار گرفت، و هر سه اسم با مفاهیم سه‌گانه تعلق، تحقق و تخلق بررسی گردید. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که صدرا بنا بر فلسفه متعالیه خود، عالم هستی را فعل خدا می‌داند که ویژگی‌های آن نشان از صفات و ویژگی‌های فعل خداوند و نظام احسن دارد. می‌بایست به فعل الهی راضی بود؛ چرا که عدل اساس عمل خداوند است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن عربى، محیى‌الدین (1421ق). مجموعه رسائل ابن عربى‏ (النور الأسنى بمناجاة الله بأسمائه الحسنى‏). بیروت: دارالمحجة البیضاء، ج1.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چاپ سوم، ج11.
ابن‌عربی، محمد بن علی (بی‌تا). الفتوحات المکیّه دارالفکر. بیروت: بی‌نا، ج4.
ابن‌عربی، محمدبن‌علی (1420ق). التدبیرات الالهیه فی اصلاح المملکة الانسانیه. بیروت: بی‌نا.
ازهرى، محمد بن احمد (1421ق). تهذیب اللغه. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2.
حسینى اردکانى، احمد بن محمد (1375). مرآت الاکوان تحریر شرح هدایه ملاصدرا. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
خمینى، سید روح‌الله (1387). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوازدهم.
خمینى، سید روح‌الله (1388). چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ چهارم.
داموئی بکری، محمدبن‌محمود (1434ق). النفحات القدسیة فی شرح معانی التدبیرات الالهیه فی اصلاح المملکة الانسانیة. بیروت: کتاب ناشرون.
دلیر، بهرام (1396). الگوی نظام سیاسی در حکمت متعالیه. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
دلیر، بهرام (1397). وجوه سیاسی در اسماء حسنی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
دمشقی میدانی، حسین‌بن‌طعمه (1436ق). الفتوحات الربانیة فی شرح التدبیرات الالهیه فی اصلاح المملکة الانسانیة. بیروت: کتاب ناشرون.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1374ق). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن. تهران: مرتضوی، چاپ دوم، ج2.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1360). أسرار الآیات و أنوار البینات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار، چاپ دوم.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1417ق). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏، ج1-2.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (با حاشیه علامه طباطبایى). بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ سوم، ج4، 9.
عسکری، ابی هلال (1412ق). معجم الفروق اللغة. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
فیض‌کاشانی، محمدبن‌شاه مرتضی (1387). رسایل فیض کاشانی (آئینه شاهی). محقق و مصحح جعفری بهراد. تهران: مدرسه عالى شهید مطهرى.
مولوی، جلال‌الدین محمد (بی‌تا). کلیات شمس تبریزی. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ هفدهم.