جایگاه عقلانیت در شکل‌گیری مراحل رسیدن به تمدن نوین اسلامی از دیدگاه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم ع، قم ، ایران.

10.22034/sm.2020.128983.1542

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی جایگاه عقلانیت به‌عنوان یکی از ارکان شکل‌گیری تمدن نوین‌ اسلامی در تحقق مراحل پنج‌گانه این تمدن در اندیشه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای بود. در این راستا، مطالب مکتوب امام خمینی، خصوصاً در کتاب‌های شرح حدیث جنود عقل و جهل، شرح چهل حدیث و بیانات ایشان در صحیفه نور و همچنین بیانات مقام معظم رهبری در طول سال‌های رهبری و زعامت ایشان مورد واکاوی و مداقه قرار گرفت. نتایج تحقیق حاکی از آن است که عقلانیت در شکل‌گیری تمام مراحل تمدن نوین اسلامی نقش اساسی و محوری دارد و تمامی توصیه‌ها و راه‌کارهایی که توسط امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای به‌منظور رسیدن به تمدن نوین اسلامی مطرح شده، منطبق با جنود عقلی است که در حدیث شریف جنود عقل و جهل مطرح شده است. به‌ هر میزان که جنود عقل در یک تمدن شکوفا و متجلی شوند، آن تمدن به سمت تعالی و غایت قصوای خود که سعادت بشر می‌باشد، دست خواهد یافت و تمدن متعالی را شکل می‌دهد و در نقطه مقابل نیز به هر مقدار که از جنود جهل تبعیت کند، به سمت اسفل‌السافلین حرکت خواهد کرد و تمدن متدانی را شکل خواهد داد.

کلیدواژه‌ها


  1. امام خمینی، سید روح‌الله (1377 الف). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  2. امام خمینی، سید روح‌الله (1377 ب). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  3. امام خمینی، سید روح‌الله (1387). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  4. بهمنی،‌ محمدرضا (1393). تمدن نوین اسلامی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. نقد و نظر،
    19 (2)، 198 – 237.
  5. جان احمدی، فاطمه (1388). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: دفتر نشر معارف.
  6. حیدری، عباس؛ گردشتی، حمیدرضا (1395). نقش جمهور در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر دیدگاه امام خمینی و قانون اساسی. سیاست متعالیه، 4 (14)،
    117 – 134.
  7. خامنه‌ای، سیدعلی (11/2/1398). بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=42410

  1. خامنه‌ای، سید علی (14/3/1369). بیانات در اولین ساگرد مراسم ارتحال امام خمینی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2318
  2. خامنه‌ای، سیدعلی (19/6/1387). بیانات در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3783
10. خامنه‌ای، سیدعلی (14/3/1390). بیانات در مراسم بیست و دومین سالگرد رحلت امام خمینی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12595

11. خامنه‌ای، سیدعلی (23/7/1391). بیانات در جمع جوانان استان خراسان شمالی. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21252

12. خامنه‌ای، سیدعلی (28/7/1395). بیانات در دیدار نخبگان علمی جوان. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=34703

13. خامنه‌ای، سیدعلی (29/4/1388). بیانات در سالروز عید سعید مبعث. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7435

14. خامنه‌ای، سیدعلی (1/12/1380). پیام رهبر معظم انقلاب به کنگره عظیم حج. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=972

15. خامنه‌ای، سیدعلی (6/8/1383). بیانات در دیدار کارگزاران نظام. قابل دسترس در:

https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3256

16. خامنه‌ای، سیدعلی (8/6/1384). بیانات در دیدار رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3304

17. خامنه‌ای، سیدعلی (9/2/1392). بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=22405

18. فوزی، یحیی؛ صنم‌زاده، محمودرضا (1391). تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 3 (9)، 7 – 40.

19. لک‌زایی، نجف (1396). اندیشه سیاسی امام خمینی(ره). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

20. معینی‌پور، مسعود؛ عبدالله نسب، محمدرضا (1395). رابطه ولایت و جمهوریت در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. سیاست متعالیه، 4 (15)، 83 – 100.

21. نعیمیان، ذبیح‌الله (1389). بنیادشناسی و زمینه‌شناسی عقلانیت. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.