مقدمه‌ای بر عرفان اجتماعی در پرتو نهضت حسینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/sm.2020.114301.1451

چکیده

هدف پژوهش حاضر پرداختن به این سوال اساسی بود که آیا نهضت حسینی از قابلیت و ظرفیت لازم و کافی برای درک و دریافت عرفان اجتماعی و سلوک جهادی – انقلابی تمدن‌ساز برخوردار است؟ روش پژوهش با رویکرد نقلی- عقلی بوده و نتایج نشان داد عاشورا که فعل معصوم(ع) و نهضت کربلا نهضتی پویا و پایا می‌باشد، جامع نبوت و امامت و رسالت و ولایت در بقای اسلام ناب محمدی(ص) است، عرفان اجتماعی را با گزاره‌ها و آموزه‌های جهادی – حماسی، عقلی – عشقی و عدالت‌گستری و حقیقت محوری با جان‌مایه توحیدی در اختیارمان نهاد. نهضت حسینی، عرفان و عارفان اجتماعی را در معارفی که در خطبه‌ها، نامه‌ها، کلمات قصار و گفتگوها، اشعار و رجزخوانی‌ها از سوی سیدالشهداء و یاران خاص و عام آن امامی که مصباح هدایت و کشتی نجات بود و هست ظهور یافت، معرفی کرد تا عرفان ناب اسلام و اسلامی تدین‌ساز و تمدن‌پرداز به عنوان عرفان معیار، سلوک سنجش‌گر و شهود شاخص متجلی در میدان جهاد و شهادت، اسوه و شاهد قرار گیرد. در تحقق عرفان اجتماعی در پرتو نهضت حسینی، مقامات عرفانی با روح و رائحه اجتماعی و نشان و نشانی‌های انقلابی – جهادی تبیین و تحقق یافت تا روشن شود که مفاهیم عرفانی و آموزه‌های سلوکی خنثی و منفعل نبوده و از هویت فعال و ماهیت حماسی برخوردارند و عرفان اهل‌بیتی، عرفان عقلانیت و عدالت و معنویت تمام عیار است، عرفانی که دارای جهت‌گیری‌ها و موضوعات و مواضع ظلم گریزانه، ظلم‌ستیزانه و عرفان مبارزه‌جویانه است، نه عرفان خلوت و رخوت یا خنثی و اشرافی یا عرفان سکوت و سکون.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج‌البلاغه.

  1. ابن فناری، حمزه (1374). مصباح الانس. ترجمـه محمد خـواجوی. تهران: انتشارات
    مولی.
  2. پژوهشکده باقرالعلوم (1379). موسوعه کلمات الامام الحسین. قم: نشر مشرقین.
  3. جوادی آملی، عبد الله (1377). حماسه و عرفان. قم: مرکز نشر اسراء.
  4. خمینی، سید روح‌الله (1364). صحیفه نور. تهران: نشر مرکز مدارک فرهنگی، ج14.
  5. سید بن‌طاووس (1416ق). اقبال الاعمال. تحقیق جواد قیومی. بی‌جا: الاعلام الاسلامی.
  6. صدر، سید محمدباقر (بی‌تا). ‌سنت‌های تاریخ در قرآن. ‌ترجمه سیدجمال‌الدین موسوی اصفهانی. تهران: انتشارات روزبه.
  7. صدوق، ابن بابویه قمی (1416ق). عیون اخبار الرضا(ع). تحقیق علی اکبر غفاری و سیدهاشم حسینی تهرانی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، چاپ ششم، ج2.
  8. طالقانى، سید محمود (1362‏). پرتوى از قرآن. تهران: شرکت سهامى انتشار، ج4.
  9. قمی، شیخ عباس (1382). مفاتیح الجنان. قم: فاطمه الزهراء.
10. قمی، شیخ عباس (1416ق). سفینه البحار. قم: نشر اسوه، ج2.

  1. قیصـری، داود، (1357). رسائل قیصری. تحقیق سیدجـلال‌الـدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و
    فلسفه.
12. کلینی، محمد بن یعقوب (1401ق). اصول کافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری. بیروت: دارالاضواء،
ج1.

13. کاشانی، عبدالرزاق (1370). اصطلاحات الصوفیه. قم: انتشارات بیدار.

14. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: موسسه الوفاء، ج44، 74، 97.

15. مطهری، مرتضی (1378). مجموعه آثار.‌ تهران: انتشارات صدرا، ج 10، 15، 17، 18.

16. مطهری، مرتضی (1380). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا، ج1.

17. مفید، محمد (1413ق). الارشاد. قم: مؤسسه آل‌البیت، ج1.

18. مقرّم، عبدالرزاق (1399ق). مقتل الحسین(ع). بیروت: دارالکتاب الاسلامی.