رویکرد امام خمینی در تفسیر سیاسی قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم؛ پژوهشگر پژوهشکده شهید صدر، قم، ایران.

10.22034/sm.2020.92761.1266

چکیده

هدف پژوهش حاضر ارائه رویکرد تفسیر سیاسی امام خمینی، به مثابه یک رویکرد تفسیری اثربخش در تحولات سیاسی جهان اسلام بود. تبیین و گفتمان‌سازی این رویکرد تفسیری می‌تواند زمینه‌ساز بازگشت قرآن به متن تحولات جهان اسلام باشد. در این پژوهش به این سوال پاسخ داده شد که رهیافت متفاوت امام خمینی در تفسیر سیاسی قرآن کریم چیست؟. این رویکرد مبتنی بر چارچوب نظری نظریه دوفطرت تبیین گردید. نتایج نشان داد که قرآن به مثابه یک مکتب سیاسی مستقل و کارآمد به یک گفتمان فراگیر در جهان اسلام تبدیل نشده است، چرا که تفاسیر متحجرانه در جهان اسلام با بزرگ‌نمایی فروعات و به حاشیه راندن «مقاصد قرآن» از قرآن سیاست‌زدایی نموده‌اند، و رویکردهای ملتقطانه، قرآن را سکولار و جدای از سیاست و جامعه تفسیر نموده‌اند و حاصل هر دو «مهجوریت قرآن» بوده است، لذا امروز اندیشه و کنش سیاسی در جهان اسلام متاثر از مقاصد قرآن نیست. اما رهیافت خاص و متفاوت امام خمینی در تفسیر سیاسی قرآن توانست قرآن را به مثابه یک مکتب سیاسی معرفی کند و تاثیرات جدی در تحولات سیاسی ایران و انقلاب اسلامی در سطح بین‌المللی داشته باشد. مهم‌ترین اصول تفسیر سیاسی امام خمینی مقصدگرایی، مردم‌گرایی و عمل‌گرایی است. حاصل این اصول، رویکرد خاص تفسیری با عنوان «رویکرد راهبردی» خواهد بود، که درپی تحقق مقاصد قرآنی در جهان است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم

  1. ایازی، سید محمدعلی (1388). تفسیر قرآن مجید، برگرفته از آثار امام خمینی. تهران: نشر عروج، چاپ سوم، ج1.
  2. پارسانیا، حمید؛ زائری، قاسم؛ اعلمی، زینب (1394). بررسی مقایسه‌ای مواجهه امام خمینی و علمای سنت با «سنت» (در دوره منتهی به وقوع انقلاب اسلامی). اندیشه سیاسی اسلام، شماره8: ص 67.
  3. حسنی، ابوالحسن (1392). مبانی معرفتی تفسیر سیاسی قرآن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  4. خامنه‌ای، سیدعلی (1395). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. تهران: انتشارات موسسه ایمان جهادی، چاپ هشتم.
  5. خمینی، سید روح الله (1372). صحیفه نور. تهران: سازمان اسناد و مدارک انقلاب اسلامی، ج‏16. 
  6. خمینی، سید روح‌الله (1327). کشف اسرار. قم: انتشارات مصطفوی.
  7. خمینی، سید روح‌الله (1386). قرآن کتاب هدایت در دیدگاه امام خمینی. تهران: نشر عروج، چاپ پنجم.
  8. خمینی، سید روح‌الله (1387). شرح جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوازدهم.
  9. خمینی، سید روح‌الله (1388الف). آداب الصلاه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ شانزدهم.
10. خمینی، سید روح‌الله (1388ج). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ج1، 2، 11، 13، 20، 21.

11. خمینی، سید روح‌الله (1388د). وصیتنامه سیاسى- الهى امام خمینى. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ بیست و نهم.

12. خمینی، سید روح‌الله (1388ر). ولایت فقیه، حکومت اسلامى. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ بیستم.

13. دیاری بیدگلی، محمدتقی (1392). اندیشه و آرای تفسیری امام خمینی. تهران: نشر عروج، چاپ دوم.

14. صادقی ارزگانی، محمدامین (1388). جلوه‌های قرآنی در نگاه امام خمینی. تهران: نشر عروج.

15. عابدی، محمد (1396). مبانی فلسفه علمی تفسیر سیاسی. معرفت سیاسی، شماره 18: ص 5-28.

16. قاضی‎‌زاده، کاظم (1389). سیاست و حکومت در قرآن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ چهارم.

17. کلینی، محمدبن یعقوب (1388). اصول کافى. قم: دارالثقلین، ج1.

18. لک‌زایی، نجف (1387الف). سیر تطور تفکر سیاسی امام خمینی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ هشتم.

19. لک‌زایی، نجف (1387ب). مستندات قرآنی فلسفه سیاسی امام خمینی. قم: بوستان کتاب.

20. مهدوی‌زادگان، داود (27 مهر 1395). گزارش نشست علمی تفسیر سیاسی قرآن کریم از دیدگاه امام خمینی. قابل دسترس در: http://www.ihcs.ac.ir/fa/news/14286/

21. نامخواه، مجتبی (1394). نظریه انقلاب امام خمینی. اندیشه سیاسی در اسلام، دوره 2، شماره 5: ص 147-176.

22. هاشمیان، سید محمدحسین؛ نامخواه، مجتبی (1393). تحلیل امام خمینی از چیستی انقلاب اسلامی و دلالت‌های آن در سیاست‌گذاری عمومی. سیاست متعالیه، شماره7: ص71.