تربیت سیاسی در اندیشه شیعه اثنی‌عشری: مبانی و اصول حاکم بر آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، رشته اندیشه‌های سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران

3 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی و اصول حاکم بر تربیت سیاسی در جهت حفظ و حراست از نظام سیاسی و به منظور برقرای و تداوم صلح و امنیت در اندیشه شیعه اثنی عشری و بررسی اندیشه توماس هابز در این زمینه بود. در این راستا و با روش توصیفی – تحلیلی، مبانی شناخت و باور شامل عقل، وحی، تقوا و خویشتن‌داری و ایمان؛ مبانی هستی‌شناختی، منبع انسان‌شناختی، اصول تربیت سیاسی شامل اصل توحید محوری، عبودیت و ولایت‌محوری، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، در فرایند تربیت سیاسی، فرد از منظر دینی می‌آموزد که ضمن شناخت محیط پیرامون، آن را بررسی، سپس براساس آموزه‌های دینی آن را تجزیه و تحلیل و در مرحلة بعد موضع دین‌مدارانه إتخاذ نماید. معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناختی، سه مبنای محوری در جریان تربیت سیاسی است که مباحث تئوریک این فرایند را فراهم کرده و به تبع آن اصل توحید محوری، عبودیت و ولایت محوری، مسئولیت‌پذیری را تقویت و وظایف و تکالیف شهروندان را در قبال جامعه، مبتنی بر دین و دینداری تنظیم می‎‌کند. در اندیشه‌های غربی به ویژه در اندیشه هابز تربیت سیاسی به دنبال حفظ وضع سیاسی موجود، اعمال کنترل اجتماعی و سیاسی از طریق یادآوری ترس و وحشت در وضع طبیعی بر نسل نو و تلاش در جهت تربیت افرادی مرید، هوادار و وفادار به دولت مطلقه است. در اندیشۀ شیعی، تربیت سیاسی درپی تحقق اهدافی نظیر ‌ترتیب شهروندان مستقل و نقاد، تربیت افرادی تأثیرگذار و مشارکت‌جو در مسائل سیاسی و اجتماعی، ایجاد احساس مسئولیت به سرنوشت نظام سیاسی حاکم و نیز احساس مسئولیت نسبت به خویش، افراد جامعه و کل بشریت است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه.

    1. آریان‌پور، منوچهر (1385). فرهنگ انگلیسی به فارسی. تهران: جهان ‌رایانه، چاپ ششم، ج2.
    2. پارسا، محمد (1383). زمینه روان‌شناسی نوین. تهران: بعثت، چاپ بیستم.
    3. جمعی از محققان (1389). رهیافتی به منظومه فکری حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب در حوزه فرهنگ و تربیت. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
    4. خامنه‌ای، سید علی (17/2/1393). بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان سراسر کشور. قابل دسترس در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content
    5. خامنه‌ای، سید علی (23/11/1391). بیانات در جلسه درس خارج فقه بعد از ۲۲ بهمن. قابل دسترس در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content
    6. خمینی، سیدروح‌الله (1378). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج13، 21.
    7. صناعی، محمود (1384). آزادی فرد و قدرت دولت. تهران: انتشارات هرمس، چاپ پنجم.
    8. طباطبایی، سید محمدحسین (1376). تفسیر المیزان. سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: بی‌نا، ج1.
    9. فارابی، ابونصر محمد (1348). احصاء العلوم. ترجمه حسین خدیو جم. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

    10. فعالی، محمدتقی (1377). درآمدی بر معرفت‌شناسی دینی و معاصر. قم: معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.

    11. فیض‌الاسلام، سیدعلی‌نقی (1378). ترجمه و شرح نهج‌البلاغه. قم: انتشارات فقیه.

    12. فیض‌الاسلام، سیدعلی‌نقی (1365). ترجمه و شرح نهج‌البلاغه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه.

    13. مجلسی، محمدباقر (1365). بحار الانوار. بیروت: موسسه الوفاء، ج53.

    14. مجلسی، محمدباقر (1388). بحار الانوار. تهران: نشر اسلامیه، ج 49.

    15. مصباح یزدی، محمدتقی (1388). انسان‌شناسی در قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

    16. مطهری، مرتضی (1361). بیست گفتار. قم: انتشارات اسلامی.

    17. مطهری، مرتضی (1362). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.

    18. مطهری، مرتضی (1363 ). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: صدرا.

    19. مطهری، مرتضی (1383). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.

    20. نوروزی، محمدجواد (1388). فلسفه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

    21. هابز، توماس (1395). بهیموت یا پارلمان طولانی. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی، چاپ دوم.

    22. Carlyle, Thomas (30 November 2012). Thomas Carlyle .Heroes and Hero Worship. http://www.gutenberg.org

    23. Wallhausen, Johann Jacob “von” (1615). Martial arts on foot, Gallerus. Austrian: Austrian National Library.