نقش کج‌فهمی دینی در شکل‌گیری گروه‌های تکفیری و عملیات‌های انتحاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اندیشه امام خمینی، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران.

2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران.

10.22034/sm.2020.108858.1389

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین عوامل شکل‌گیری گروه‌های تکفیری و رویکرد آنها نسبت به عملیات استشهادی و بررسی مبانی و برداشت‌های نادرست آنها از آیات و روایات وارده در باب جهاد و دفاع بود. نتایج این پژوهش که با روش استنباطی- تحلیلی انجام شد، گویای آن است که جریان‌های تکفیری با نقل‌گرایی افراطی و با تمسّک به ظواهر و تفسیر گزینشی، دیگران را به شرک و بدعت متهم کرده و دایره تکفیر را با برداشت سطحی به تمام انسان‌ها از جمله مسلمانان بسط داده و بدون در نظر گرفتن قواعد جهاد و دفاع و شهادت، اقدام به خشونت و کشتار علیه انسان‌های بی‌گناه می‌کنند. در حالی که این گونه اقدامات با روح اسلام سازگار نیست. در عین حال عملیات استشهادی به دلیل اتکاء به شاخص‌های دینی و اخلاقی در مقام دفاع و دفع تجاوز از اساس اسلام، در شرایط خاص جایز شمرده شده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج‌البلاغه.

  1. ابن تیمیه، احمد ابن عبدالحلیم (1971ق). درء تعارض العقل و النقل. تحقیق محمد رشاد سالم. قاهره: مطبعه دارالکتب.
  2. ابن حجر عسقلانی، احمد (1379ق). فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفه، ج1.
  3. ابن عبدالعزیز، عبد القادر (بی‌تا). العمده فی اعداد العده للجهاد. دسترسی به نسخه الکترونیکی در نرم‌‌افزار المکتبه الشامه.
  4. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  5. ابن منظور، محمد بن مکرم (1426ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، ج3.
  6. ابوداود، سلیمان (بی‌تا). سنن ابی داود. تحقیق محمد محیی الدینی عبدالحمید. بیروت: المکتبه العصریه، ج3.
  7. اشعری، ابوالحسن (1321ق). الابانه عن اصوال الدیانه. تحقیق فوقیه حسین محمود. قاهره: انتشارات دارالانصار.
  8. برجی، یعقوب‌علی (1386). ترور و دفاع مشروع. قم: زمزم هدایت، ج1.
  9. ثاقب، عبدالودود (بی‌تا). رد شبهات جهاد. کابل: بی‌نا.
10. جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق). الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه. تحقیق احمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، ج2، چاپ چهارم.

11. چگینی، رسول (1397). نقد مبانی سلفیه جهادی. قم: رهویان اندیشه.

12. حرعاملی، محمدبن حسن (1412ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.

13. حقیقت، صادق (1393). مبانی اندیشه سیاسی در اسلام. قم: انتشارات دانشگاه مفید.

14. خیر هیکل، محمد (1417ق). الجهاد و القتال فی السیاسه الشرعیه. بیروت: دار ابن حزم .

15. شافعی محمد ابن ادریس (1410ق). الام. بیروت: دارالمعرفه.

16. طباطبایی، محمدحسین (1389). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج2.

17. طباطبایی، محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.

18. طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارلمعرفه، ج1.

19. عالم، عبدالرحمن (1390). تاریخ فلسفه سیاسی غرب. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

20. عبدالرحمان، محمود (1419ق). معجم المصطلحات و الالفاظ الفقیهه. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج3.

21. عبیدی، منیر هاشم خضیر (بی‌تا). جهاد اطلب بین الاقدمین و المعاصرین. بی‌نا.

22. عزام، عبداله (بی‌تا/ ب). تفسیر سوره التوبه. بی‌جا: بی‌نا.

23. عزام، عبداله یوسف (بی‌تا/ الف). اتحاف العباد بفضائل الجهاد. پاکستان، پیشاور: مرکز شهید عزام الاعلامی.

24. علمداری معین، جهانگیر (1390). اثبات‌گرایی و فرا اثبات‌گرایی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

25. علی‌زاده موسوی، مهدی (1389). تبارشناسی سلفی‌گری وهابیت. قم: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.

26. عمید زنجانی، عباس‌علی (1384). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر، ج1.

27. فیرحی، داوود (1387). نظام سیاسی دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت.

28. فیرحی، داوود (1394). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: انتشارات نی.

29. قادری، حاتم (1379). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: انتشارات سمت.

30. قوام، عبدالعلی (1392). سیاست‌شناسی. تهران: انتشارات سمت.

31. منوچهری، عباس (1396). رهیافت و روش‌شناسی. تهران: انتشارات سمت، چاپ هشتم.

32. میراحمدی، منصور؛ ولدبیگی، علی اکبر (1395). تروریسم و عملیات استشهادی. سیاست متعالیه، سال چهارم، شماره دوازدهم: ص120.

33. نجفی اصفهانی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج21.

34. نسایی، احمد (1406ق). السنن الصغری. تحقیق عبد الفتاح ابو غده. حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیه، ج5.

35. نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضه الطالبین و عمده المفتین. تحقیق زهیر الشاویش. بیروت: المکتب الاسلامی، ج10.

36. هیأت البحوث و الافتاء الدوله الاسلامیه (1426ق). مقرر فی التوحید للمعسکرات. بی‌جا: انتشارات مکتبه.

37. ورعی، سیدجواد (1382). مبانی فقهی عملیات شهادت‌طلبانه. حکومت اسلامی، شماره 27: ص325.