بررسی عوامل سیاسی- اجتماعی ناکامی‌های بیداری اسلامی در مصر (2012-2013م) براساس «مکعب بحران»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران

10.22034/sm.2020.71896.1141

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی نقصان حکومت اسلام‌گرای مرسی و عوامل سیاسی موثر در سقوط وی بود. در تحلیل مطالب از مدل «هرمن کان» در «نظریه مکعب بحران» استفاده شد. با توجه به این مدل شرایط ناکامی بیداری اسلامی در مصر و عدم تحقق اهداف انقلاب به عنوان یک وضعیت بحران برای بیداری اسلامی لحاظ شده و راه‌های خروج از بحران از جهت ماهیت، زمینه‌ها، علل و راهبردهای جمهوری اسلامی در مواجهه با ناکامی بیداری اسلامی در مصر بررسی شد. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی بوده و نتایج نشان داد مهمترین زمینه‌ها و عوامل سیاسی سقوط دولت اخوانی مرسی عبارت است از نزاع‌ها و رقابت‌های ایدئولوژیکی زمان انقلاب که بین قبطیان، صوفیان و سلفی‌ها شکل گرفت، فقدان و ضعف رهبری انقلاب که اخوان عملکرد خوبی در هدایت مردم نداشت و سه روز بعد از قیام مردم به التحریر قاهره پیوستند، تکیه بیش از حد به نظامیان و عدم تغییر سران نظامی مبارک در دولت مرسی، عدم حمایت سیاسی- اجتماعی الازهر از دولت انقلابی مرسی، ناتوانی مرسی در دولت‌سازی ونهادسازی و ابقای ساختار دوره مبارک و مداخله قدرت‌های خارجی نظیر آمریکا، اسرائیل و عربستان در امور مصر. در کنار این عوامل رأی شکننده 51 درصدی مرسی در انتخابات، کودتای نظامیان را تسهیل کرد. این نکته نشان می‌دهد که از یک‌سو مرسی نمایندگی اکثریت جامعه را ندارد و از سوی دیگر نشانگر خواست‌های متفاوت مرسی و جامعه بود. همچنین زمان اندک، دولت مرسی را برای مقابله با تهدیدات غافل‌گیر کرد و حکومت وی دچار بحران شد.

کلیدواژه‌ها


  1. اشرفی، اکبر؛ سلامت، طیبه (1394). رهبری و حفظ انقلاب در ایران و مصر؛ تحلیلی بر نقش محمد مرسی در شکست انقلاب مصر. جستارهای سیاسی معاصر، سال ششم، شماره دوم: ص118-101.
  2. افتخاری، اصغر (1391). بیداری اسلامی در نظر و عمل. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
  3. انقلاب 25 ژانویه و 30 ژوئن مصر در کفه ترازو (1392). قابل دسترس در:
www.isna.ir/news/92042616042

  1. آل یمین، حامد (1394). تحلیل رابطه تصوف و اخوان‌المسلمین مصر. پایان‌نامه دکتری، رشته تصوف و عرفان اسلامی. قم: دانشگاه ادیان.
  2. توکلی، یعقوب (27/04/1396). مصاحبه شفاهی امیرحسین مرادپور در موضوع بیداری اسلامی. قم: دانشگاه معارف اسلامی.
  3. دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال؛ هاشمی، سید محمدحسین (1379). اهمیت روابط فرهنگی ایران و مصر در عصر گفتگوی تمدن‌ها. مطالعات آفریقا، سال پنجم، شماره2.
  4. زکی، انس (1435ق). الدعایه للسیسی تطغی علی مولد الحسین. الجزیره. قابل دسترس در:
www.aljazeera.net/reporsandinterviews/2014/2/27

  1. زمانی، محمدحسن (25/04/1396). مصاحبه شفاهی امیرحسین مرادپور در موضوع عوامل ناکامی بیداری اسلامی در مصر. قم: مدرسه امام کاظم(ع).
  2. زورق، محمدحسین (1394). عصر شکستن زنجیرها. تهران: نشر دفتر فرهنگ اسلامی.
10. سیدافقهی، سیدهادی (02/09/1396). مصاحبه شفاهی امیرحسین مرادپور در موضوع روابط خارجی ایران با مصر در دوره سیسی. کرمان: همایش گفتمان انقلاب اسلامی.

11. شهاوی، محمود (7 ژوئن 2015). عن اسلامه و طریقته و علاقته الخاصه مع الله الصوفی...عبدالفتاح السیسی. البوابه نیوز، قابل دسترس در:

1334445/www.albawabhnews.com

12. شیخ الازهر: قرضاوی را اخراج کردیم (1392). قابل دسترس در:

13. صوفی نیارکی، تقی (1391). بیداری اسلامی، هویت تمدنی و چالش‌های پیش‌رو در اندیشه امام خمینی و مقام معظم رهبری. تهران: نهضت نرم افزاری.

14. عباسی، روح الله (1391). بازگشت به اسلام؛ ماهیت بیداری. تهران: دفتر علم.

15. عبدالشافی، عصام (02/08/1395). سخنرانی در نشست علمی سیاست خارجی مصر و عربستان. قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی.

16. علیزاده موسوی، سیدمهدی (1391). نقد و بررسی تاثیرات سلفی‌گری بر بیداری اسلامی و راهکارهای جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه دکتری علوم سیاسی. قم: دانشگاه باقرالعلوم.

17. عمارعلی، حسن (2011م). الدور السیاسی للطرق الصوفیه فی مصر بعد 25 ینایر. مرکز الجزیره للدراسات. قابل دسترس در:

18. قرضاوی، یوسف (1417ق). الصحوه الاسلامیه و هموم الوطن العربی و الاسلامی. القاهره: مکتبه وهبه.

19. کرمی، مرجان (1393). علل شکل‌گیری شبه کودتای 2013 السیسی علیه مرسی در مصر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم سیاسی. تهران: دانشگاه پیام نور تهران مرکز.

20. کشاورز شکری، عباس (1392). فرصت‌ها و چالش‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه. تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

21. گنجی ارجنکی، عبدالله (1388). موج سوم بیداری اسلامی. تهران: انتشارات اندیشه‌سازان
نور.

22. لطفی، محمد (1395). وجوه تمایز و تشابه نقش ایران در مقایسه با کشورهای عربستان، قطر و ترکیه در تحولات سیاسی 2016-2011 مصر. فرهنگ پژوهش، شماره 27.

23. محمدی، منوچهر (02/09/1396). مصاحبه شفاهی امیرحسین مرادپور در موضوع ناکامی بیداری اسلامی.

24. مسعودی، علی اصغر (29/10/1395). مصاحبه شفاهی امیرحسین مرادپور در موضوع عوامل سقوط دولت مرسی در مصر. قم: دانشگاه ادیان.

25. نیاکوئی، امیر (1390). تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا: ریشه‌ها و پیامدهای متفاوت. روابط خارجی، سال سوم، شماره4.

26. واعظی، محمود (1392). انقلاب و تحول سیاسی در خاورمیانه. تهران: مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی.

27. همایش‌های ضدشیعی در مصر (1392). قابل دسترس در:

www.jamnews.com/detail/News/168845