جایگاه منافع ملی در سیاست خارجی از منظر قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

10.22034/sm.2020.74392.1148

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی و تحلیل نظریه‌ها و مکاتب مرتبط با «منافع ملی» با رویکرد قرآنی بود. در این راستا و با روش توصیفی-تحلیلی، منافع ملی از منظر رئالیست‌ها (واقع‌گرایان) و ایده‌آلیست‌ها (آرمان‌گرایان) و از منظر اسلام مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، اسلام منافع مادی را رد نمی‌کند، بلکه تلاش برای بدست آوردن آن را به عنوان یک امر عقلایی به رسمیت می‌شناسد. آنچه از نظر قرآن مردود است، منحصر دانستن منفعت در منافع مادی و تأمین آن از هر طریق ممکن است. قرآن، به ملیّت و قومیتی که امروز میان مردم مصطلح است، اصالت نمی‌دهد و هرگونه امتیازطلبی و برتری‌جویی بر پایه آن را مردود می‌داند. با این همه، وجود ملت‌ها به معنای اقوام مختلف را نه تنها به عنوان واقعیتی غیرقابل انکار می‌پذیرد، بلکه تمایز مردمان را بر پایه ملیت و قبیله برای شناسایی آنان لازم می‌داند. در نظر گرفتن منافع ملی در سیاست خارجی یک کشور و در تعامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی وغیره با دیگر کشورها، از نظر قرآن اشکالی ندارد. توجه به منافع ملی یک کشور به معنی تجاوز به منافع دیگران و نادیده گرفتن حقوق آنان نیست.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
  1. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1382). تحف العقول عن آل الرسول. ترجمه احمد جنتی. تهران: موسسه امیرکبیر.
  2. آقابخشی، علی؛ افشاری‎راد، مینو (1376). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، چاپ سوم.
  3. خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج10.
  4. امامی، محمد (1385). ارزش کار و نفی اصالت سود در آموزه‌های قرآنی. در: مجموعه مقالات قرآن و اقتصاد. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  5. پیری، حیدر (1392). منافع ملی حیاتی و حقوق بین‌الملل. تهران: مجد.
  6. جوادی آملی، عبدالله (1390). تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء، ج17.
  7. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت؛ دمشق: دار القلم؛ الدارالشامیة.
  8. ستوده آرانی، محمد (1394). روابط بین‌الملل متعالیه. سیاست متعالیه، سال سوم، شماره یازدهم: ص 89.
  9. سریع القلم، محمود (1378). سیاست خارجی جمهوری اسلامی؛ بازبینی نظری و پارادایم ائتلاف. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
10. شجاعی، هادی (1392). نقد و بررسی ایده منافع ملی در ساحت اندیشه سیاسی اسلام. علوم سیاسی، شماره62: ص157.
11. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج4، 18، چاپ پنجم.
12. کاظمی، علی اصغر (1376). آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی در سیاست خارجی. سیاست خارجی، شماره4: ص989.
13. کلینى، محمدبن یعقوب (1407ق). الکافی. محقق و مصحح على‌اکبر غفارى و محمد آخوندى. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج1-2، چاپ چهارم.
14. دویچ، کارل و همکاران (1375). نظریه‌های روابط بین‌الملل. ترجمه وحید بزرگی. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی، ج1.
15. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج71، چاپ دوم.
16. مصباح یزدی، محمدتقی (1372). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
17. مصباح یزدی، محمدتقی (1375). اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزهای حکومت اسلامی. حکومت اسلامی، شماره 1: ص 81.
18. مطهری، مرتضی (1387). آشنایی با قرآن. تهران: صدرا، چاپ یازدهم.
19. مفید، محمد بن محمد (1413ق). الإختصاص‏. محقق و مصحح على اکبر غفارى و محمود محرمى زرندى. قم: ‏الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
20. مورگنتا، هانس. جی (۱۳۷۹). سیاست میان ملت‌ها. ترجمه حمیرا مشیرزاده. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، چاپ دوم.
21. نقیب‌زاده، احمد (1373). نظریه‌های کلان در روابط بین‌الملل. تهران: انتشارات قومس.
22. هالستی، کی جی (1373). مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل. ترجمه بهرام مستقیم و مسعود طارمی سری. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل وزارت امور خارجه.