ولایت در گفتمان تصوف عصر ایلخانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی زمینه‌ها و ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری تئوری ولایت در اندیشه‌ی متصوفه و تشریح مختصات آن در نگاه عارفان عصر ایلخانان (قرن هفت و هشت هجری) است. در این راستا، با روش توصیفی-تحلیلی مختصات صورت اولیه‌ی اندیشه‌ی ولایت از دیدگاه افرادی چون حکیم ترمذی بررسی شده و نیز تلقی متصوفه‌ی عصر ایلخانان از مفهوم ولایت صوفیانه و فرآیند استحاله‌ی ولایت صوفیانه از وجه باطنی به وجه ظاهری و سیاسی مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن تیمیه، أحمد بن عبدالحلیم (2008م). مجموعة الرسائل والمسائل. تحقیق محمد رشید رضا. بیروت: لجنة التراث العربی.
  2. ابن عربی، محی‌الدین (1392ق). الفتوحات المکیه. ‌ترجمه محمد خواجوی. تهران: انتشارات مولی.
  3. ابن‌بزاز اردبیلی، توکل بن اسماعیل (1373). صفوه الصفا‌. تصحیح غلام‌رضا طباطبایی مجد. اردبیل: انتشارات مصحح.
  4. اسفندریاری، اسکندر (1374). پژوهشی درباره‌ی طوایف غلاه. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات‌ اسلامی‌.
  5. آملی، سیدحیدر (1386). جامع‌ الاسرار و منبع الانوار. تهران: انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی.
  6. انصاری، عبدالله بن محمد (1371). رسائل جامع. تصحیح حسن وحید دستجردی. تهران: فروغی.
  7. انصاریان، حسین (1386). عرفان اسلامی. قم: دارالعرفان.
  8. باربارو و دیگران (1349). سفرنامه‌های ونیزیان به ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: نشر خوارزمی.
  9. باهنر، مینا؛ محمودی، ابوالفضل (1394). بررسی وجوه تشابه ترمذی و ابن‌عربی در بحث ولایت. پژوهش‌های فلسفی و کلامی، شماره 65: ص44-29.
10. پازوکی، شهرام (1386). گفتاری در باب انتساب سلاسل صوفیه به حضرت علی(ع): تصوف علوی. اطلاعات حکمت و معرفت، شماره 19: ص74-59.
11. ترمذی، محمد بن علی بن حسن (1412ق). سیره الاولیاء: ثلاثه مصنفات‌ للحکیم‌ الترمذی. به کوشش راتکه. بیروت: دار‌النشر‌ فرانتس‌ اشتاینر.
12. جابری، محمد عابد (1990م). بنیه الفکر العربی. بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه.
13. خنجی، فضل‌الله بن‌ روز‌بهان‌ (1992م). تاریخ عالم‌ آرای امینی. ترجمه مینوررسکی. لندن: ]بی‌نا[.
14. زرین‌کوب، عبدالحسین (1364). سرّ نی. تهران: انتشارات علمی.
15. زرین‌کوب، عبدالحسین (1369). جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
16. سروش، عبدالکریم (1378). بسط تجربه نبوی. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
17. سلمی، ابوعبدالرحمن (1372ق). طبقات الصوفیه. به کوشش نورالدین شریبه. ]بی‌جا[: مکتب.
18. شمس تبریزی، شمس‌الدین محمد (1391). مقالات شمس تبریزی. ترجمه محمدعلی موحد. تهران: انتشارات خوارزمی.
19. عطار (1379). تذکرة الاولیا. به کوشش محمد استعلامی. تهران: زوار.
20. فرامرز قراملکی، احد و دیگران (1381). امامت ‌پژوهی: بررسی دیدگاه امامیه، معتزله و اشاعره. ویراستار محمود یزدی مطلق. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
21. قشیری، ابوالقاسم (1367). رساله‌ی قشیریه. ترجمه ابوعلی احمد عثمانی. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
22. ک‍ارن‍ام‍ه‌‌ی اردش‍ی‍ر ب‍اب‍ک‍ان‌ (1385). ترجمه قاسم هاشمی‌نژاد. ت‍ه‍ران‌‏: م‍رک‍ز.
23. کربن، ‌هانری (1391). اسلام ایرانی. ترجمه انشاء الله رحمتی. تهران: سوفیا، ج1.
24. کلینی، محمد ابن یعقوب (1382). اصول کافی. ترجمه محمد‌باقر کمره‌ای. تهران: انتشارات اسوه.
25. مایل هروی، نجیب (1380). انسان کامل در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. سید محمدکاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج10.
26. موله، ماریژان (1391). ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: انتشارات توس.
27. مولوی، جلال‌الدین محمد (1374). مثنوی معنوی مطابق نسخه‌ی نیکلسون. تهران: پژوهش.
28. مولوی، جلال‌الدین‌محمدبن‌محمد (1378). کلیات دیوان شمس. ویراستار محمدحسن فروزانفرزبان. تهران: انتشارات بهزاد.
29. نسفی، عزیزالدین (1344). کشف الحقایق. به اهتمام احمد مهدوی دامغانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
30. نسفی، عزیزالدین (1379). بیان التنزیل. تصحیح علی‌اصغر میرباقری‌فرد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
31. نسفی، عزیزالدین (1381). کتاب الانسان الکامل. به کوشش ماریژان موله. تهران: طهوری.
32. نویا، پل (1373). تفسیر قرآنی و زبان عرفانی. ترجمه اسماعیل سعادت. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.