گفتمان عرفان و فلسفه‌ی متعالیه الگویی برای گفت‌وگوهای ایران و جهان عرب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران.

چکیده

مدعای اصلی مقاله‌ی حاضر، تأکید بر "گفتمان فلسفی صدرایی بهمثابه الگوی گفتمان همگرا"به‌ویژه برای گفت‌وگوهای میان ایران و جهان عرب است. از آن‌جایی‌که این گفت‌وگوها در جغرافیای مسلمین شکل می‌گیرند، به‌طور طبیعی باید در چارچوب گفتمان‌های اسلامی (همانند گفتمان‌ها فقهی یا کلامی و ...) دنبال شوند. مسأله این‌جاست که بسیاری از این گفتمان‌ها، واجد جنبه‌های واگرایی‌ای هستند که ناکارآمدی آن‌ها در طول تاریخ آزموده شده‌اند. این پژوهش می‌کوشد تا با تأکید بر عامل "هم‌گرایی پایدار"، گفتمان فلسفی با تأکید بر مکتب فلسفه‌ی متعالیه را به‌مثابه الگوی گفتمانی برای گفت‌وگوی ایران و جهان عرب معرفی کند. این مکتب به‌دلیل متأثربودن از عرفان و بهره‌مندی از ادبیات خاصی که در حوزه‌های هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی و فرجام‌شناسی دارد، واجد ظرفیت‌های گفتمانی ویژه‌ای شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. آشتیانی، جلال‌‌الدین (1380). شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا. قم: بوستان کتاب.
  2. انوری، حسن (۱۳۸۱). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: بی‌‌نا.
  3. برنجکار، رضا (1382). آشنایی با علوم اسلامی: کلام، فلسفه، عرفان. تهران: سمت و مؤسسه فرهنگی طه.
  4. توین‌‌بی، آرنولد (1378). تاریخ تمدن تحلیلی از تاریخ جهان از آغاز تا عصر حاضر. ترجمه یعقوب آژند. تهران: انتشارات مولی.
  5. ثبوت، اکبر (1389). پیام فیلسوف؛ گزیده‌‌هایی از آثار صدرای شیرازی و شارحانش. تهران: نشر علم.
  6. جناتی، محمد‌‌ابراهیم (1388). مصادر اجتهاد از منظر فقیهان. تهران: امیرکبیر.
  7. جوادی‌‌آملی عبدالله (1375). رحیق مختوم؛ شرح حکمت متعالیه. قم: مرکز اسراء.
  8. دلیر، بهرام (1396). الگوی نظام سیاسی در حکمت متعالیه. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  9. ربانی گلپایگانی، علی (1389). فرق و مذاهب کلامی. قم: مرکز بین‌‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
10. صدرالمتألهین شیرازی (1387). شواهد الربوبیه. ترجمه علی بابایی. تهران: انتشارات مولی.

11. ـــــــــــــــــــ (1384). شرح الاصول الکافی؛ باب‌‌العقل و الجهل. (ج1). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

12. ـــــــــــــــــــ (1383). الحکمة المتعالیة فی‌‌الاسفار الاربعة. تهران: بنیاد اسلامی صدرا.

13. علم‌‌الهدی، جمیله (1384). مبانی تربیت اسلامی و برنامه‌‌ریزی درسی براساس فلسفه ملاصدرا. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

14. کلینی، محمدبن‌‌یعقوب (1407ق). اصول الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

15. لک‌‌زایی، شریف (1395). فلسفه‌‌ی سیاسی صدرالمتألهین. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

16. لک‌‌زایی، نجف (1381). اندیشه‌‌ی سیاسی صدرالمتألهین. قم: مؤسسه بوستان کتاب.

17. مطهری، مرتضی (1375). مجموعه‌‌ی آثار؛ بخش اصول عقاید. (ج3). تهران: صدرا.

18. ــــــــــــــ (1364). گفتارهای معنوی. تهران: انتشارات صدرا.

19. معین، محمد (۱۳۸۴). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.

20. ولایتی، علی‌‌اکبر (۱۳۹۰). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.