تحلیل سیاسی اسفار اربعه‌‌ی عرفانی با تاکیدبر اندیشه‌‌ی سیاسی صدرالمتالهین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.

2 دانشیار، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی تأثیرگذاری سفرهای چهارگانه‌‌ی عرفانی در تحلیل و تبیین اندیشه‌‌ی سیاسی اسلام بوده و اندیشه‌‌ی سیاسی را از نظر ملاصدرا با رویکرد عرفانی و با نگاه به «اسفار اربعه» بررسی کرده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن توصیف اسفار اربعه، دستاوردهای عقلی-شهودی هر یک از سفرها در اندیشه‌‌ی سیاسی اسلام به بحث می‌‌گذارد . یافته‌‌ها بیانگر آن است‌‌که اسفار اربعه‌‌ی عرفانی می‌‌تواند اولاً، مبنایی برای تعیین هدف سیاست، ویژگی‌‌های حاکمان و نحوه‌‌ی مدیریت سیاسی از نظر اسلام قرار گیرد؛ ثانیاً، چیستی قانون حاکم در جامعه‌‌ی اسلامی و کیستی رئیس جامعه را تبیین و توصیف کند؛ و ثالثاً، وظایف حاکمان و مردم به‌‌عنوان دو رکن اساسی سیاست در نظام سیاسی اسلام را تبیین نماید.

کلیدواژه‌ها


آقابخشی، علی؛ افشاری‌‌راد، مینو (1379). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
ابن‌‌سینا، حسین‌‌بن عبدالله (1404ق). الشفا (الهیات). تصحیح: سعید زائد. قم: کتابخانه آیت‌‌الله مرعشی.
ابن‌‌عربی، محیی‌‌الدین (1367). «الاسفار عن نتایج الاسفار» در: مجموعه رسائل ابن‌‌عربی. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج2.
اسم‌‌حسینی، غلام‌‌رضا (1387). «تحول‌‌گرایی عرفان و سیاست در حکمت متعالیه». علوم سیاسی، سال11، شماره43.
الیاسی، محمدقاسم (1387). «رابطه‌‌ی سیاست و شریعت از دیدگاه حکمت متعالیه». علوم سیاسی، سال11، شماره43،ص 159-186.
توانا، محمدعلی؛ حقیقی، یوسف (1396). «عرفان سیاسی نجم‌‌الدین رازی». سیاست متعالیه، سال 5، شماره 18، ص106-89..
جوهری، اسماعیل‌‌بن‌‌حماد (1404ق). الصحاح فی اللغه. تحقیق احمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ ‌‌سوم، ج2.
خادمی، منوچهر؛ مسعودی، جهانگیر (1393). «سیاست قدسی در حکمت متعالی امکان‌‌سنجی و ملاحظاتی بر انگاره فلسفه در پارادایم صدرایی». جستارهای سیاسی معاصر، سال5، شماره14، ص76-51.
خدایار، دادخدا؛ احمد رهدار (1392). «نسبت عرفان و سیاست». سیاست متعالیه، سال1، شماره3، ص60-43.
10. رودگر، محمدجواد (1387). «عرفان و سیاست». عرفان، سال4، شماره15، ص56-35.
11. سهروردی، شهاب‌‌الدین (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح هانری کربن و دیگران. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ ‌‌دوم، ج1.
12. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1340). رساله سه اصل. تصحیح حسین نصر. تهران: دانشگاه علوم معقول و منقول تهران.
13. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح جلال‌‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
14. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1360). اسرار الآیات. تصحیح محمد خواجوی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
15. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه. تصحیح جلال‌‌الدین آشتیانی. مشهد: المرکز الجامعی للنشر، چاپ ‌‌دوم.
16. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1361). العرشیه. تصحیح غلامحسین آهنی. تهران: انتشارات مولی.
17. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1363). مفاتیح الغیب. تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
18. صدرالمتألهین، محمدابراهیم (1981م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. بیروت: داراحیاءالتراث، چاپ ‌‌سوم.
19. طباطبایی، سیدجواد (1383). زوال اندیشه‌‌ی سیاسی در ایران. تهران: کویر، چاپ ‌‌چهارم.
20. طباطبایی، سیدجواد (1384). درآمدی‌‌بر تاریخ اندیشه‌‌ی سیاسی ایران. تهران: کویر.
21. فارابی، ابونصر (1996م). سیاسة المدنیة. تعلیقه علی بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال.
22. فارابی، ابونصر(1995م). آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. تعلیقه علی بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال.
23. فرغانی، سعیدالدین (1428ق). منتهی المدارک فی شرح تائیه ابن فارض. تحقیق عاصم ابراهیم الکیالی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
24. قمشه‌‌ای، محمدرضا (1378). مجموعه‌‌ی آثار آقامحمدرضا قمشه‌‌ای. تحقیق حامد ناجی اصفهانی و خلیل بهرامی قصرچمی. اصفهان: کانون پژوهش.
25. قیصرى، داود (1375). شرح فصوص الحکم. تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
26. قیصرى، داود (1381). رسائل قیصری. تصحیح جلال‌‌الدین آشتیانی. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ‌‌دوم.
27. قیصرى، داود (1425ق). شرح القیصری علی تائیه ابن الفارض الکبری. تحقیق احمد فرید المزیدی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
28. لک‌‌زایی، شریف (1388-1390). مجموعه‌‌ی مقالات سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج1-4.
29. لک‌‌زایی، نجف (1387). «سیاست متعالیه و دولت هادی در اندیشه‌‌ی صدرالمتألهین». علوم سیاسی، شماره 43،ص53-83..
30. مجاهدی، محمدمهدی (1378). «تأملی در نسبت عرفان و سیاست». متین، سال1، شماره3 -4، ص318-301.
31. مطهری، مرتضی (1378). عدل الهی. ]بی‌‌جا[: صدرا، چاپ چهاردهم.
32. هنری لطیف‌‌پور، یدالله (1395). «سنجش دعوی امتناع تأسیس اندیشه‌‌ی سیاسی برمبنای اندیشه‌‌ی عرفانی». پژوهش‌‌نامه‌‌ی علوم سیاسی، دوره11، شماره 3 (43)، ص237-205.
33. واعظی، احمد (1395). درآمدی بر فلسفه‌‌ی سیاسی اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و اندیشه سیاسی.