صورت‌‌بندی اندیشه‌‌ی سیاسی "ابوعلی طبرسی" با رویکرد ائتلافی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران.

چکیده

امین الاسلام ابوعلی طبرسی، از جمله‌‌ی شخصیت‌‌های قرون 5 و 6 هجری است که در حفظ و پویایی اسلام و مکتب شیعی و رفع تنش‌‌ها و مناقشات مذهبی تأثیرگذار بوده است. پرسش اساسی پژوهش حاضر این است که آیا اندیشه‌‌ی سیاسی ابوعلی طبرسی تحت تأثیر شرایط حاکم برزمانه‌‌ی خود و تشدید اختلاف‌ها و ناملایمات عصر وی با رویکردی ائتلافی ارائه شده است؟ این پژوهش با بهره‌گیری از مدل تحلیل توماس اسپریگنز ـ که معطوف به بحران است ـو با استفاده از روش گزارشی تحلیلی، به‌‌دنبال ارائه‌‌ی مدلی مطلوب از اندیشه‌‌ورزی در عصر غیبت و در دوره‌‌ی منازعات مذهبی ـ با وجود تعصبات شدید مذهبی ـ می‌‌باشد. بررسی متون و دیدگاه‌‌های مختلف نشان می‌‌دهد، اندیشه‌‌ی ابوعلی طبرسی، رویکردی ائتلافی بر محور قرآن است. از آنجا که حوادث و ناملایمات زمانه طبرسی فراوان بوده و شیعه از حاکمیت بدور است، طبرسی ضمن پیشه کردن تقیه، نظام سیاسی مطلوبش را منحصر به حضور امام معصوم می‌داند. طبرسی ضمن همکاری با برخی از حاکمان و وزرای وقت، آثار فراوانی برای رفع تنش‌ها و منازعات از جمله تفسیر مجمع‌البیان دارد کهدر آن آراء و نظرات فرق مختلف را بیان کرده است. تسلط طبرسی بر اوضاع زمان و مکان و شناخت علمی او، سبب شده است اندیشه‌ای منحصر به فرد در عصر تقیه شکل گیرد و راه گشای حل بحران‌های زمانه او که با بحران‌‌های عصر حاضر شباهت‌های بسیاری دارد، باشد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

  1. اسپریگنز، توماس (1355). فهم نظریه‌‌ی سیاسی. ترجم فرهنگ رجایی. تهران: آگاه.
  2. افندی، میرزا عبدالله (1410ق). ریاض العلما. تحقیق سیداحمد حسینی. قم:] بی‌‌نا[.
  3. امین، فضل‌‌الله‌‌ السید محسن‌‌ (1403ق). اعیان الشیعه. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
  4. بابازاده جودی، امیرسعید؛ پولادی، کمال (بی‌‌تا). «زمامدار آرمانی در اندیشه‌‌ی سیاسی فارابی». سیاست متعالیه، سال ششم، ش21،ص 43 - 58.
  5. بیهقی، علی بن زید (بی‌‌تا). تاریخ بیهقی. تهران: فروغی.
  6. پطروشفسکی، ایلیاپا لویچ (1354). اسلام در ایران. ترجمه کریم کشاورز. تهران: پیام.
  7. جعفریان، رسول (1371). اندیشه‌‌ی تفاهم دینی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه عملیه.
  8. جوادی آملی، عبدالله (بی‌‌تا). ولایت فقیه. قم: موسسه‌‌ی اسراء.
  9. خواجه نظام‌الملک طوسی، ابوعلی حسن (1372). سیاست‌‌نامه. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
10. داعی حسنی رازی، سیدمرتضی بن قاسم (1364). تبصره العوام. تهران: اساطیر.

11. دوانی، علی (1363). مفاخر اسلام. تهران: امیرکبیر.

12. ذهبی، محمدحسین (1976م). التفسیر و المفسرون. ]بی‌‌جا[: دارالکتب الحدیثه، ج2، چاپ دوم.

13. سیوطی، عبدالرحمان ابوبکر (بی‌‌تا). تاریخ خلفا. محقق صالح ابراهیم. بیروت: ]بی‌‌نا[.

14. صفا، ذبیح‌‌الله (1347). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: کتابخانه ابن‌سینا.

15. طبرسی، ابوعلی (1338). اعلام الوری به اعلام الهدی. تصحیح علی‌‌اکبر غفاری. تهران: کتبه العلمیه الاسلامیه.

16. طبرسی، ابوعلی (1351). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. ترجمه احمد بهشتی و جمعی از بزرگان. تهران: انتشارات فراهانی.

17. طبرسی، ابوعلی (1371). جوامع الجامع. تصحیح ابوالقاسم گرجی. تهران: دانشگاه تهران.

18. طبرسی، ابوعلی (1380). آداب الدینیه للخزانه المعینیه. تصحیح و ترجمه احمد عابدی. قم: انتشارات زائر آستانه مقدسه قم.

19. طبرسی، ابوعلی (1406ق). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح رسولی محلاتی. قم: انتشارات احیاء التراث العربی.

20. طبرسی، ابوعلی (1410ق). المؤتلف من المختلف بین ائمه السلف. تحقیق سیدمهدی رجائی. مشهد: بنیاد پژوهش‌‌های اسلامی آستان قدس رضوی.

21. طوسی، ابوجعفرحسن (بی‌‌تا). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. قم: انتشارات قدس محمدی.

22. فیض‌‌الاسلام اصفهانی، علینقی (1364). ترجمه نهج‌‌البلاغه. تهران:] بی‌نا[.

23. قزوینی، عبدالجلیل (1331). النقض. تهران: ]بی‌‌نا[.

24. لکوزنر، کارلا (1363). دیوانسالاری در عصر سلجوقی. مترجم یعقوب آژند. امیرکبیر.

25. کریمان، حسین (1340). طبرسی و مجمع البیان. تهران: دانشگاه تهران.

26. منزوی تهرانی (معروف به آقابزرگ تهرانی)، محمدمحسن (1392). طبقات اعلام الشیعه. بیروت: دار الکتب العربی.

27. نعمان، محمدبن محمد (شیخ مفید) (1410ق). المقنعه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.