درآمدی بر اندیشه ی کلامی- سیاسی علامه میرحامد حسین هندی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه باقرالعلوم(ع)

2 عضو هیأت علمی دانشگاه ارومیه و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه

چکیده

سلطه ی استعمار، شکاف های درون دینی در شبه قاره هند، بحران هایی مانند ردیه های علمی بر اندیشه ی شیعی و تأثیر پذیری منفی حکومت شیعی، از معضلات زمانه ی "میر حامد حسین" است. این تهدیدات مبانی شیعه را در بعد اندیشه و رفتار سیاسی آن زمان مورد هجمه قرار می دهد. او از عالمان شیعی است که به تبیین کلامی-سیاسی از نظام سیاسی امامت پرداخته است. رویکرد اصلاحی در حوزه ی اندیشه بر "رد انگاره های خلافت" و "تأثیر استعمار بر اندیشه ی امامت"، نقطه ی تمرکز وی بوده است. روش وی در زمینه ی کلام سیاسی در "عبقات الأنوار" در بررسی مسایل امامت و خلافت، روش استنتاج عقلی و نقلی از روایات و تحلیل محتواست. میرحامد حسین علی رغم بهره مندی از فضای مناسب حکومتی، در ارتباط با حکومت زمانه عزلت گزید؛ اما در برابر استعمار، با اتکا بر تولیدات داخلی و در ارتباط با دیگر مذاهب اسلامی، با اتخاذ وحدت عملکردی، به رفتار سیاسی خود چهره ی ویژه ای بخشید. بررسی "اقدامات کلامی-سیاسی وی در پاسخ به بحران های معرفتی جامعه ی دینی" و "تبیین نظام سیاسی امامت" موضوع این نوشته بوده و مسأله ی اصلی ما در نوشتار حاضر، تحلیل شکل گیری مبانی اندیشه ی سیاسی و استخراج آرای سیاسی از آثار
موجود نام برده خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


  1. آقا بزرگ تهرانی، محمّد محسن (1403ق). الذّریعة الی تصانیف‏الشّیعة. بیروت: دارالاضواء (چاپ سوم).
  2. بهروز لک، غلامرضا (1377). درآمدی بر کلام سیاسی شیعه، علوم سیاسی، شماره 2.
  3. پزشکی، محمّد (1384). مبانی اندیشه سیاسی شیعه. در:http://pezeshki.blogfa.com
  4. حسین خان، سعادت (بی‌تا). ضیاء‏العین. شیکاگو: نشر The Open School.
  5. حسینی میلانی، سیدعلی (1372). نفحات‏ الازهار فی خلاصه عبقات ‏الانوار. قم: نشر حسینی میلانی.
  6. حکیمی، محمّدرضا (1359). میرحامد حسین. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  7. خامنه‏ای، سیدعلی (1347). مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان. تهران: انتشارات آسیا (چاپ دوم).
  8. شریعتی، روح‌الله (1387). قواعد فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  9. عباس حسن، حسن (1383). ساختار منطقی اندیشه سیاسی اسلام. ترجمه: مهدی فضائلی. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
  10. کنتوری، میرحامد حسین (بی‌تا). أسئله و أجوبه. میکرو فیلم نسخه خطی، کتابخانه‌ی آستان قدس رضوی.
  11. ـــــــــــــــــــ (بی‌تا). اسفارالانوار. نسخه خطی، کتابخانه‌ی آستان قدس رضوی.
  12. ـــــــــــــــــــ (بی‌تا). أسنی‏الوسائل. میکرو فیلم نسخه خطی، کتابخانه‌ی آستان قدس رضوی.
  13. ــــــــــــــــــ (1381). شوارق‏ النصوص. قم: دلیل ما.
  14. ـــــــــــــــــــ (1366). مجموعه عبقات‏الأنوار فی إثبات امامة أئمّة‏الأطهار. اصفهان: نشر کتابخانه امیرالمومنین.
  15. فخرالشریعه، حسن (1377). ستایشنامه شیخ زین‏العابدین مازندرانی به میرحامد حسین، علوم حدیث، شماره 7.
  16. ــــــــــــــــ (1371). نامه‏هایی از محدث نوری به میرحامد حسین، نور علم، شماره 48.
  17. فرمانیان، مهدی (1382). شبه قارّه هند؛ دیوبندیه، بریلویه و وهابیت. ماهنامه طلوع، دوره اوّل، شماره 6.
  18. قراملکی، احد فرامرز (1381). امامت؛ روش‌شناختی و چیستی. فصلنامه الهیات و حقوق، شماره 3.
  19. لاپیدوس، ایرام (1381). تاریخ جوامع اسلامی. ترجمه: علی بختیاری‏زاده. تهران: انتشارات اطلاعات.
  20. لک‌زایی، نجف (1380). اندیشه‌ی سیاسی محقق سبزواری. قم: بوستان کتاب.
  21. ــــــــــــ (1379). درآمدی بر طبقه‌بندی‏های اندیشه‌ی سیاسی اسلامی. فصلنامه حکومت اسلامی، شماره 16.
  22. موثقی، سید احمد (1378). اندیشه و استراتژی وحدت در شبه قارّه هند. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی (چاپ دوم).
  23. هاردی، پیتر (1369). مسلمانان هند بریتانیا. مشهد: بنیاد پژوهش‏های اسلامی.
  24. نوروزی، محمّد جواد (1389). پژوهشی در خصوص جایگاه جنگ روانی در اسلام، معرفت، شماره 6.
25. Cole, J.R.I. Roots of North Indian Shi'ism in Iran and Iraq: Religion and State in Awadh, 1722-1859. Berkeley: University of California Press, c1988 1988.