ظرفیت‌های مشارکت سیاسی در قرائت از نظریه‌ی ولایت‌فقیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

ولایت فقیه به‌عنوان نظریه‌ی سیاسی شیعه در عصر غیبت،‌ شاهد قرائت­های متعدّدی برای اداره‌ی جامعه در زمان­های مختلف بوده است. برخی از این قرائت­ها مانند قرائت "حسبه" و "ولایت عامّه فقیهان"‌ ذیل قرائت نظم غیرمردم­سالار قرار می­گیرد که به‌خاطر غلبه‌ی چارچوبی خاصّ از قدرت، مشروعیّت حکومت را در گرو حاکم قرار داده و سهم محدودی برای مشارکت سیاسی توده‌ی مردم قائل شده است؛ لذا ظرفیّت­ محدودی برای جلب مشارکت سیاسی حدّاکثری شهروندان دارد. برخی قرائت‌های دیگر مانند "ولایت مطلقه فقیه" و "ولایت انتخابی فقیه"‌ ذیل قرائت نظم مردم­سالار قرار گرفته و با عنایت به حاضر دیدن مردم در: تأسیس، اداره‌ی حکومت و نظارت‌بر حاکمان و کارگزاران‌،‌ از ظرفیت­های زیادی در جلب مشارکت سیاسی برخوردار هستند. این تحقیق ضمن تبیین مشروعیت تحقق نظریه‌ی ولایت فقیه ذیل این دو قرائت اساسی، و تمایز این قرائت­ها؛ ظرفیت­های هر قرائت را بر اساس مبانی و ادلّه‌ی آن مورد بررسی قرار می­دهد و بر این باور است که: قبض و بسط آزادی­ها و مشارکت­های سیاسی مردم و نخبگان بیش از آن‌که برعهده‌ی قوانین هر نظام یا تصمیم­های ولیّ فقیه باشد، به ظرفیت­های آن نظام (مبتنی‌بر مبانی و ادلّه‌ی قرائت از ولایت فقیه) مرتبط است.

کلیدواژه‌ها


اراکی، محمدعلی (1413ق). المکاسب المحرّمة. قم: موسسه در راه حق.
بحرالعلوم، سیدمحمد (1403ق). بلغة الفقیه. تحقیق: سیدمحمدتقی آل بحرالعلوم. تهران: منشورات مکتبة الصادق (چاپ چهارم).
تبریزى، میرزا جواد (1411ق). ارشاد الطالب الى التعلیق على المکاسب. قم: موسسه اسماعیلیان.
ــــــــــــــــ (1416ق). صراط النجاة فى أجوبة الاستفتائات. قم: مکتب نشر المنتخب.
جعفری ندوشن، علی‌اکبر (1383). تفکیک قوا در حقوق ایران، آمریکا و فرانسه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حائرى، سید کاظم (1414ق). ولایة الامر فى عصر الغیبة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
ـــــــــــــــــ (1368). کتاب البیع. قم: موسسه مطبوعاتى اسماعیلیان (الطبعة الرابعة).
خوئی، ابوالقاسم (1418). التنقیح فی شرح العروة الوثقی (کتاب الاجتهاد و التقلید). قم: لطفی.
زنجانی، عمید (1376). فصلنامه‌ی حکومت اسلامی، دیدگاه حکومتی در نظریه حسبه، فرضیه حکومت با اختیارات محدود شماره 3.
صالحى نجف‏آبادى، نعمت‏اللَّه (1363). ولایت فقیه حکومت صالحان. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگى ‏رسا.
قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران.
مشروح مذاکرات تدوین قانون اساسی (1364). تهران: اداره کل امور فرهنگ و روابط عمومی مجلس.
مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1369). تهران: اداره کل امور فرهنگ و روابط عمومی مجلس.
منتظری، حسینعلی (1409). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. قم: مرکز العالمی للدراسات العالمیة.
ــــــــــــــ (1367). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ترجمه: محمود صلواتى. تهران: مؤسسه کیهان.
نجفی، محمدحسن (1367). جواهر الکلام فى شرح شرائع الاسلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نراقی، ملااحمد (1375). عوائد الایام. قم: مرکز النشر الاسلامى التابع لمکتب الاعلام الاسلامى.