امنیت ملی دولت اسلامی از منظر فقه شیعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

هدف این مقاله «بررسی امنیت ملی از منظر فقه شیعه» است. یکی از چالش‌ها و دشواره‌های امروزین و مبتلابه کشورهای اسلامی، مسأله‌ی امنیت ملی است. با توجه به ظرفیت عمیق و گسترده‌ی علم فقه در تبیین مسأله‌ی امنیت ملی دولت‌های اسلامی، در این نوشتار کوشیده‌ایم تا با تمسک به روش استنباطی و استنادی، گزاره‌های فقهی ناظر به امنیت ملی را استخراج کرده و با استمداد از یک الگوی نظری تلفیقی، متشکل از: علل اربعه (متخذ از فلسفه اسلامی) و مصالح خمسه (متخذ از فقه) این مسأله را از منظر فقه تحلیل کنیم. براساس این الگوی نظری، امنیت ملی به‌مثابه امر حادث، دارای چهار علت: مادی، صوری، فاعلی و غایی است که هر چهار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

کلیدواژه‌ها


  1. احمدی میانجی، علی (بی‌تا). مکاتیب الرسول. قم: دارالحدیث.
  2. اخوان کاظمی، بهرام (1385). امنیت در نظام سیاسی اسلام. تهران: کانون اندیشه جوان.
  3. احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  4. اعرافی، علی‌رضا (1391). فقه تربیتی. قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
  5. افتخاری، اصغر (1377). «امنیت ملی: رهیافت‌ها و آثار»، فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش‌شماره2، ص27-60.
  6. الگار، حامد (1369). دین و دولت در دوره قاجار. تهران: نشر توس.
  7. امام خمینی، سید روح‌اللّه (1423ق). ولایت فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ 12.
  8. ـــــــــــــــــــــ (1425ق). تحریر‌الوسیلة، ترجمه: علی اسلامی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ 21.
  9. ــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، تحریرالوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
  10. ـــــــــــــــــــــ (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  11. امام سجاد (1390). صحیفه سجادیه.
  12. انصاری، مرتضی (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
  13. آذری قمی، احمد (1372). ولایت فقیه از دیدگاه فقها. قم: دارالعلم.
  14. آصفی، محمدمهدی (1393). مبانی نظری حکومت اسلامی. قم: بوستان کتاب قم.
  15. آقابابایی، حسین (1389). قلمرو امنیت در حقوق کیفری. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  16. بجنوردی، سیدحسن (1419ق). القواعدالفقهیة. قم: نشر الهادی.
  17. بحرالعلوم، محمدبن‌محمدتقی (1403ق). بلغة الفقیهو تهران: منشورات مکتبة الصادق، چاپ چهارم.
  18. بوزان، باری و الی ویور و پاپ دو دیلد (1392). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ دوم.
  19. بوزان، باری (1378). مردم، دولت و هراس. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  20. تاریمرادی، احسان و محمدتقی فخلعی (بی‌تا). «مبانی و احکام فقهی محیط زیست»، مجله مطالعات اسلامی، ش 71، ص31.
  21. تیلور، فیلپ و نانسی اسنو (1390). کتاب مرجع دیپلماسی عمومی. ترجمه: روح‌الله طالبی آرانی. تهران: دانشگاه امام صادق.
  22. جعفرى، محمدتقى (بی‌تا). منابع فقه. بی‌جا.
  23. جمعی از محققان در پژوهشگاه تحقیقات اسلامی (1428ق). جهاد در آینه روایات. قم: انتشارات زمزم هدایت.
  24. جمعى از مؤلفان (بی‌تا)، مجله فقه اهل‌بیت علیهم‌السلام. قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت(ع).
  25. جوادی آملی، عبدالله (1382). ولایت فقیه. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا، چاپ سوم.
  26. حرّ عاملی، محمدبن‌حسن (1409ق). وسائل‌الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
  27. حکیم، سید محمدباقر (1390). نقش اهل‌بیت در بنیان‌گذاری جماعت صالحان. ترجمه: کاظم حاتمی طبری. قم: مجمع جهانی اهل‌بیت(ع).
  28. حکیم محقق حلّی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
  29. رحمت‌الهی، حسین و نجف لک‌زایی و محمدجواد ارسطا و هادی حاج‌زاده (1394). «امنیت سیاسی افراد و مرجع آن در فقه امامیه»، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اسلامی، ش44.
  30. ساعدی، محمد (1430ق). المساجد و احکامها فی الشریعه الاسلامیه (دراسه فقهیه مقارنه). تهران: مجمع جهانی تقریب بین مذاهب اسلامی.
  31. سید رضی، حسین (1369). نهج‌البلاغه. ترجمه: محمد دشتی. قم: نشر امام علی(ع)، چاپ دوم.
  32. سیستانى، سیدعلى (1414ق). قاعده‌ی لا ضرر و لا ضرار. قم: دفتر آیت‌الله سیستانى.
  33. سیوری حلّی، مقداد بن عبداللّه (1425ق). کنز العرفان فی فقه القرآن، قم: انتشارات مرتضوی.
  34. شریعتی، روح‌الله (1387). قواعد فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  35. شکوری، ابوالفضل (1377ش). فقه سیاسی اسلام. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم.
  36. شمس‌الدین، محمدمهدی (1375ش). نظام حکومت و مدیریت در اسلام. ترجمه: سیدمرتضی آیت‌الله‌زاده شیرازی. تهران: دانشگاه تهران.
  37. شهید اول، محمد بن مکى (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  38. شهید ثانی، زین‌الدین بن على (1412ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (شرح لمعه). تصحیح: سلطان العلماء. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  39. ــــــــــــــــــــــــ (1413ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  40. شیخ­طوسی، محمدبن­حسن (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
  41. ــــــــــــــــــــــــ (1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  42. ــــــــــــــــــــــــ (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ دوم.
  43. ــــــــــــــــــــــــ (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  44. صدر، سیدمحمد (1420ق). ماوراء الفقه. بیروت: دارالأضواء للطباعة و النشر و التوزیع.
  45. صرامی، سیف‌الله (1377). حسبه نهاد حکومتی. قم: بوستان کتاب قم.
  46. عاملی، شیخ بهاء‌الدین محمد بن حسین (1429ق). جامع عباسی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  47. عراقی، آقا ضیاءالدین علی (1414ق). شرح تبصرة المتعلمین. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  48. علامه حلّی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  49. عمید زنجانی، عباس‌علی (1421ق). فقه سیاسی. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.
  50. فخرالمحققین حلّی، نجم‌الدین جعفر بن حسن (1418ق). المختصر النافع فی فقه الإمامیة. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة، چاپ ششم.
  51. کاشف‌الغطا، محمدحسین (1372). آوای بیداری (ویژه‌نامه روزنامه جمهوری اسلامی).
  52. کرمی، محمدمهدی و محمد پورمند (1385). مبانی فقهی اقتصاد اسلامی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، چاپ هفتم.
  53. کریمی مله، علی (1384). «تأملی معرفت‌شناسانه در مسأله امنیت ملی: از نگاه امام خمینی)ره(»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات راهبردی، سال هفتم، شماره 26 صص 697-718.
  54. کلانتری، علی‌اکبر (1387). فقه و پوشش. قم: بوستان کتاب قم. چاپ سوم
  55. کاشف‌الغطاء، حسن‌بن‌جعفر (1422ق). أنوار الفقاهة. نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء.
  56. کلینى، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی. قم: دارالحدیث للطباعة و النشر.
  57. گلپایگانى، سید محمدرضا (1412ق). الدر المنضود فی أحکام الحدود. قم: دار القرآن الکریم.
  58. لاری، سیدعبدالحسین (1418ق). مجموعه مقالات. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
  59. لک‌زایی، نجف و هادی حاج‌زاده (1393). «بررسی امنیت اقتصادی افراد از خلال قواعد فقه امامیه با نگاهی به مرجع امنیت»، فصلنامه علمی و پژوهشی دانشنامه حقوق اقتصادی، ش6، سال 21.
  60. ماندل، رابرت (1377). چهره متغیر امنیت ملی. ترجمه: پژوهشکده مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  61. مدنی، جلال الدین (بی‌تا). تاریخ سیاسی معاصر ایران. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، چاپ سوم.
  62. مراغی، میرعبدالفتاح (1417ق). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  63. مرعشى شوشترى، سید محمدحسن (1427ق). دیدگاه‌هاى نو در حقوق. تهران: نشر میزان، چاپ دوم.
  64. مصطفوی، سیدمحمد کاظم (1421ق). مائة قاعدة فقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ چهارم.
  65. مغنیه، محمدجواد (1421ق). فقه الإمام‌الصادق(ع). قم: مؤسسه انصاریان، چاپ دوم.
  66. منتظری، حسین‌علی (1409ق). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ترجمه: محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری. قم: مؤسسه کیهان.
  67. ــــــــــــــــ (1417ق). نظام الحکم فی الإسلام. قم: نشر سرایی، چاپ دوم.
  68. ــــــــــــــــ (1429ق). حکومت دینی و حقوق انسان. قم: ارغوان دانش.
  69. موسوی بجنوردی (بی‌تا). القواعدالفقهیه. جلد اول، ص 215 و ج2، ص 122.
  70. موسوى اردبیلى، سید عبدالکریم (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید.
  71. مؤمن قمّى، محمد (1415ق). کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  72. نائینی، میرزا محمدحسین (1424ق). تنبیه الأمة و تنزیه الملة. تحقیق: سیدجواد ورعی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  73. نجفى، محمدحسن (1404ق). جواهرالکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.