تطوّر اندیشه‌ی سیاسی صدرالمتألهین؛ تحلیل مقایسه‌ای اندیشه‌ی سیاسی صدرالمتألهین در “المبدأ و المعاد” و “الشواهد الربوبیه”

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

پژوهش حاضر به‌منظور نشان‌دادن تحول و تطوّر اندیشه‌ی سیاسی صدرالمتألهین، این سوال اصلی را مطمح نظر قرار می‌دهد که: آیا اندیشه‌ی سیاسی صدرالمتألهین در طول زمان ثابت بوده و دچار تغییر و تحول نشده است؛ یا در طی دوران حیات علمی و عقلی وی، متحول‌شده و تطوّر یافته است؟ روش این نوشتار در پاسخ به سوال یادشده، استفاده از تحلیل مقایسه­ای اندیشه‌ی سیاسیِ صدرالمتألهین در آثار متقدم و متأخر وی خواهد بود. مدعای مقاله این است که در اندیشه‌ی سیاسی صدرالمتألهین، دست­کم می­توان دو مرحله را از یک‌دیگر متمایز ساخت و از دو صدرا، یعنی "صدرای اول" و "صدرای دوم"، سخن گفت؛ با این تمایز که اندیشه‌ی سیاسی صدرای اول در چارچوب فلسفه سیاسی فارابی قرار دارد و اندیشه‌ی سیاسی صدرای دوم، مستند به سهروردی، ابن­عربی، قیصری و اثری منحول از افلاطون است و به عرفان سیاسی متمایل است.

کلیدواژه‌ها


ابن‌سینا (بی‌تا). رسالة الفعل و الانفعال. بی‌جا: بی‌نا.
ـــــ (بی‌تا). رسالة فی النفس و بقائها و معادها. بی‌جا: بی‌نا.
ـــــ (بی‌تا). المبدأ و المعاد. بی‌جا: بی‌نا.
ابن عربی، محمد بن علی(1431-1432). الفتوحات المکیه، محمود مطرجی. بیروت: دارالفکر.
خامنه‌ای، سید محمد (بی‌تا). «مقدمه مصحح»، صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة.
سهروردی، شهاب­الدین یحیی (2535 شاهنشاهی). حکمة الاشراق، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، هنری کربن، ج2. تهران: انجمن شاهنشاهی فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1375). شواهد الربوبیة، مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین، حامد ناجی اصفهانی. تهران: انتشارات حکمت.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1378). المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة، محمد خامنه‌ای. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1381). رساله سه اصل، سیدحسین نصر. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1381). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج6، احمد احمدی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا،1381.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1381). “المبدأ و المعاد”، محمد ذبیحی و جعفر شاه‌نظری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1382). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج9، رضا اکبریان. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1383). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج3، مقصود محمدی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1386). ایقاظ النائمین، محمد خوانساری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1386). “الشواهد الربوبیة” فی المناهج السلوکیه، ویرایش دوم، جلال الدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب، چاپ چهارم.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1386). مفاتیح الغیب، نجف‌قلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1390). اکسیر العارفین، سید یحیی یثربی، مجموعه رسائل فلسفی،3. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1390). الواردات القلبیه فی معرفه الربوبیه، احمد شفیعیها، مجموعه رسائل فلسفی، 3. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1387). «تاریخ حیات و روش فلسفى ملاصدرا» در
بررسی­های اسلامی؛ به‌کوشش: سید هادی خسروشاهی. قم: موسسه بوستان کتاب.
قیصری، داود (بی‌تا). رسائل قیصری، جلال‌الدین آشتیانی.بی‌جا: بی‌نا.
نصر، سید حسین (1382). صدرالمتألهین شیرازی و حکمت متعالیه. سوزنچی، حسین. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1372). اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.
منسوب به افلاطون (بی‌تا). جوامع المقالات الثلاث للافلاطون فی النوامیس، نسخه پی دی اف، بدون مشخصات.
یزدانی‌مقدم، احمدرضا (1392). «عقل و وحی در اندیشه‌ی سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی»، سیاست متعالیه، ش 2.