راهبردهای سیاسی صادقین(ع) در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

نوشتار حاضر با مطالعه‌ی تاریخی و با رویکرد سیاسی، مشکلات و انحرافات جامعه‌ی اسلامی عصر امام باقر و امام صادق(ع) را بررسی کرده و بر اساس الگوی روشی SWOT جامعه‌ی شیعی را از بعد داخلی (به‌لحاظ قوت‌ها و ضعف‌ها) و خارجی (به‌لحاظ فرصت‌ها و تهدیدها) مورد بحث و فحص قرار داده است. محصول نهایی این پژوهش، شناسایی راهبردهای سیاسی موردنظر درباره‌ی نحوه‌ی مواجهه و برخورد با انحرافات سیاسی و فرهنگی توسط صادقین(ع) است؛ لذا با تلفیق الگوی راهبردی ضعف ـ تهدید، به راهبردهای سیاسی: تقیه، مدارا، تولی و تبری برای شیعیان آن دوره منتهی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.
  2. ابن ابى‏الحدید (1421ق). شرح نهج‏البلاغه. تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم. تهران: انتشارات کتاب آوند دانش.
  3. ابن‌ جوزی، سبط (1418ق). تذکره الخواص. قم: شریف رضی.
  4. ابن خلدون، عبدالرحمن (1375). مقدمه ابن خلدون. ترجمه: محمد پروین گنابادى. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى (چاپ نهم).
  5. ابن سعد، محمد بن سعد کاتب (1374). الطبقات الکبری. ترجمه: محمود مهدوی دامغانی. تهران: فرهنگ و اندیشه.
  6. الاشعری القمی، سعد بن عبدالله (1361). المقالات و الفرق. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  7. البرقی، احمد بن محمد بن خالد (1371). المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیه.
  8. البلاذری، احمد بن یحیی (1417ق). جمل من انساب الأشراف. تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلى. بیروت: دارالفکر.
  9. پیرس، جان و ریچارد کنت رابینسون (1380). برنامه‌ریزی و مدیریت استراتژیک. مترجم: سهراب خلیلی شورینی. تهران: انتشارات یادواره کتاب (چاپ دوم).
  10. پیشوایی، مهدی (1375). سیره‌ی پیشوایان. قم: انتشارات مؤسسه ‌امام صادق(ع) (چاپ سوم).
  11. جعفریان، رسول (1381). تاریخ ایران اسلامی. تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر (چاپ سوم).
  12. ـــــــــــــ (1381). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه (ع). قم: انتشارات انصاریان (چاپ ششم).
  13. حسینی دشتی، سید مصطفی (1376). معارف و معاریف. قم: انتشارات صدر.
  14. الحموی (یاقوت)، ابوعبدالله (۱۹۹۰م). معجم البلدان. بیروت: دار‌الکتب العلمیة.
  15. الخویی، ابوالقاسم (1372). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. قم: مرکز نشر الثقافه الاسلامیه.
  16. دفتری، فرهاد (1375). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه: فریدون بدره‌ای. تهران: انتشارات فرزان.
  17. دینوری، ابوحنیفه (1371). اخبار الطوال. ترجمه: محمود مهدی دامغانی. تهران: نشر نی (چاپ چهارم).
  18. الذهبی، شمس‌الدین محمد (1419ق). تذکره الحفاظ. بیروت: دار احیا، التراث العربی.
  19. الزبیدی، محمدحسین (1970م). الحیاة الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه فی القرن الاول الهجری. بغداد: انتشارات جامعة بغداد.
  20. زرین‌کوب، عبدالحسین (1386). تاریخ ایران بعد از اسلام. تهران: انتشارات امیر کبیر (چاپ یازدهم).
  21. السبحانى، جعفر (1410ق). بحوث فى الملل و النحل. قم: لجنة اداره الحوزه العلمیة قم المقدسة (الطبعة الثانیة).
  22. السیوطى، عبدالرحمن بن أبی‌بکر (1409ق). تدریب الراوى فى شرح تقریب النواوى. بیروت: دارالکتب العربى.
  23. الشریف القرشی، باقر (1404ق / 1984م). حیاه الامام الباقر(ع). بیروت: موٌسسة الوفاء (چاپ دوم).
  24. شهرآشوب، محمد بن علی (1397ق). مناقب آل ابی‌طالب. تصحیح: رسولی محلاتی. قم: انتشارات علامه (چاپ چهارم).
  25. الشهرستانی، ابی‌الفتح محمد بن عبدالکریم (1395ق). کتاب الفصل فی الملل و الاهواء و النحل. بیروت: دار المعرفه للطباعه والنشر.
  26. روشندل، جلیل (1370). تحول در مفهوم استراتژی (مجموعه مقالات اولین سمینار بررسی تحول مفاهیم). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امورخارجه.
  27. طباطبایی، سید محمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه: موسوی همدانی، محمدباقر. قم. دفتر انتشارات اسلامی (چاپ پنجم).
  28. الطبرسی، ابی‌منصور احمد بن علی بن ابیطالب (1416ق). الاحتجاج. قم: دارالاسوه (الطبعة الثانیه).
  29. الطبری؛ محمد بن جریر (1987م). الامم و الملوک (تاریخ الطبری). بیروت: مؤسسه عزالدین.
  30. طقوش، محمد سهیل (1391). دولت امویان. ترجمه: حجت‌الله جودکی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم (چاپ ششم).
  31. العاملی، شیخ حر (1323ق). وسائل‌الشیعه. تهران: چاپ امیر بهادر.
  32. العاملی، جعفر مرتضی (۱۴۰۹ق). دراسات و بحوث فی التاریخ و الاسلام. قم: جماعة المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، موسسه النشر الاسلامی.
  33. العلوی، حسن (۱۳۷۶). شیعه و حکومت در عراق. ترجمه: محمد نبی ابراهیمی. تهران: انتشارات سوره مهر.
  34. عمادزاده، حسین (1362). زندگانی معلم کبیر حضرت امام صادق (ع). تهران: انتشارات گنجینه.
  35. قمی، حسن بن محمد (1361). تاریخ قم. ترجمه: حسن بن علی قمی؛ تحقیق سید جلال‌الدین تهرانی. قم: انتشارات توس.
  36. قمی، شیخ عباس (1379). منتهی‌الآمال. تحقیق: ناصر باقری بیدهندی. قم: انتشارات دلیل.
  37. الکشی، محمد بن عمر (١٣۴٨ق). اختیار معرفة الرجال (المعروف برجال الکشی). تلخیص: محمد بن حسن طوسی؛ مصحح: حسن مصطفوی. مشهد: دانشگاه مشهد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، مرکز تحقیقات و مطالعات.
  38. کلینی، محمد (1362).‏ اصول کافی. ترجمه: محمدباقر کمره‏اى. تهران: اسلامیه (‏چاپ دوم).
  39. مجلسى، محمدباقر بن محمد تقى (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: بی‌نا (چاپ دوم).
  40. محرمی، غلام‌حسین (1382). تاریخ تشیع از پیدایش تا پایان غیبت صغری. بی‌جا: انتشارات نصایح.
  41. محمدجعفری، سید حسین (1373). تشیع در مسیر تاریخ. ترجمه: سید محمدتقی آیت اللهی. تهران: دفترنشر فرهنگ اسلامی چاپ (هفتم).
  42. مدیر شانه‌چى، کاظم (1362). علم الحدیث و درایة الحدیث. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیة قم (چاپ سوم).
  43. مسعودی، علی بن حسین (ابوالحسن) (1367). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمه: ابو القاسم پاینده. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى (چاپ سوم).
  44. مشکور، محمدجواد (1368). فرهنگ فرق اسلامی. مشهد: آستان قدس رضوی.
  45. مفید (شیخ مفید)، محمد بن محمد بن نعمان (1376). الارشاد. ترجمه: محمدباقر ساعدی خراسانی. تهران: ناشر اسلامیه (چاپ سوم).
  46. مقدسى، مطهر بن طاهر (1374). آفرینش و تاریخ. ترجمه: محمدرضا شفیعى کدکنى. تهران: انتشارات آگه.
  47. المقریزی، نقی‌الدین ابوالعباس احمد بن علی (1418ق). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و آلاثار. بیروت: دار الصادر.
  48. الموسوی، عباس علی (1411ق). فی رحاب الصحیفه السجادیه علی بن حسین(ع). بیروت: انتشارات دارالمرتضی.
  49. النعمانى، محمد بن ابراهیم بن جعفر (1403ق). کتاب الغیبة. بیروت: مؤسسة الاعلمى للمطبوعات.
  50. النوری، حسین (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
  51. واسطی زبیدی، محب‌الدین سید محمد مرتضی (1414ق). تاج‌العروس من جواهر القاموس. محقق و مصحح: علی شیری. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
  52. یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (1373). تاریخ یعقوبی. قم: انتشارات شریف رضی.
  53. شریف الرضی، محمد بن حسین (1414ق). نهج‌البلاغة (صبحی صالح). قم: بی‌نا.
  54. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. مصحح: هاشم رسولی، فضل‎الله یزدی طباطبایی. تهران: ناصر خسرو.
  55. المجلسى، محمدباقر (1404ق).‏ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. محقق و مصحح: هاشم رسولى محلاتى. تهران: دارالکتب الإسلامیة (چاپ دوم).
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغتنامه. تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.