امید، مقاومت و آزادی در اشعار حافظ و شاملو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه ادبیات فارسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

2 استادیار، گروه ادبیات فارسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی مضامین امید، مقاومت و آزادی در اشعار حافظ و شاملو است. مسئله‎ای که پژوهش حاضر بر آن تمرکز دارد این است که دو شاعر نامدار ایران (حافظ از دوره کلاسیک و شاملو از دوره معاصر با دو قالب متفاوت شعری) چه مفاهیم سیاسی- اجتماعی را در شمار مفاهیم بنیادین در نظر می‎گرفتند و هر یک از آن‌ها چه ادراکی از آن مفاهیم را بازنمایی می‎کردند؟ پژوهش بر این فرضیه حاضر استوار است که از منظر حافظ و شاملو مفاهیم بنیادین سازنده جامعه عبارتند از «امید»، «مقاومت» و «آزادی» و رسالت شاعر در بازنمایی عناصر امیدساز، تشویق جامعه به مقاومت و مبارزه و تلاش برای تحقق آزادی در جامعه است. در این راستا با استفاده از نظریه بازنمایی ویکتوریا الکساندر، نگاه دو شاعر به جامعه زمان خود، با اتکاء به مفاهیم بنیادین سیاسی «امید»، «مقاومت» و «آزادی» تحلیل می‎شود. دستاورد پژوهش حاضر این است که هر دو شاعر آرمان‌گرا، دغدغه‌مند و تحول‌خواه می‎باشند و شعر این دو شاعر صرفاً شعری انتزاعی و در فضای تخیل نیست، بلکه تغییر و تحول اجتماعی از منظر دو شاعر اهمیت دارد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
اقبال آشتیانی، عباس (1384). تاریخ مغول. تهران: امیرکبیر.
پورنامداریان، تقی ‌(1381). سفر درمه (تأمّلی در شعر احمد شاملو). تهران: نگاه، چاپ دوم.
جواهری، محمدرضا (1400). آزادی در سیاست متعالیه. سیاست متعالیه، 9(33): ص47-68.
حافظ (1372). دیوان حافظ. تصحیح سید ابوالقاسم انجوی شیرازی. تهران: سازمان انتشارات جاویدان، چاپ هشتم.
دانشگاه کمبریج (1379). تاریخ ایران: دوره تیموریان. ترجمه یعقوب آژند. تهران: نشر جامی.
دستغیب، عبدالعلی (1385). شاعر عشق و سپیده دمان (نقد و تحلیل اشعار‌ شاملو‌). تهران: آمیتیس.
دیانوش، ایلیا (1385). لالایی با شیپور(گزین گویه‌ها و ناگفته‌های احمد شاملو). تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم.
رونق‌، محمّد‌علی (1388). شاملوشناسی. تهران: مازیار.‌
سعدی، مصلح الدین عبدالله (1372). کلیات سعدی. تهران: طلوع.
شاملو، احمد (1378). مثل خون در رگ‌‌های من. تهران: چشمه، چاپ سوم.
شاملو، احمد (1380الف). حافظ شیرازی به روایت احمد شاملو. تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم.
شاملو، احمد (1380ب). مجموعه آثار شاملو. تهران: انتشارات زمانه نگاه، چاپ دوم، دفتر یکم.
شاملو، احمد (1382). مجموعه آثار. تهران: نگاه، چاپ چهارم.
شاملو، احمد ‌(1383). مجموعه آثار. تهران: انتشارات نگاه، چاپ پنجم، دفتر یکم.
فتوحی، محمود (1389). بلاغت تصویر. تهران: سخن، چاپ دوم.
مجابی، جواد (1383). شناخت‌نامه احمد شاملو. تهران: نشر قطره.
مختاری، محمّد (1378). انسان در شعر معاصر‌. تهران‌: توس، چاپ سوم.
میرعرب، فرج‌الله؛ ثنایی، علی‌اصغر (1400). الگوی کارکردی امام علی(ع) برای حراست از جبهه مقاومت. سیاست متعالیه، 9(32): ص231-248.
میرقادری، سید فضل‌الله؛ کیانی، حسین (1391). بنمایههای ادبیات مقاومت در قرآن. مطالعات ادبی متون اسلامی، 1(1).
Alexander Victoria, D. (2021). Sociology of the Arts: Exploring Fine and Popular Forms. John weilly and sons’ ltd publications.
Rorty, R. (1999). Philosophy and social hope. Penguin.
Spragens, T. (1976). Understanding Political Theory: An Introduction. Palgrave-Macmillan.