مبانی حفظ محیط زیست و همکاری‌های بین‌المللی زیست‌محیطی در اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، روابط بین‌الملل، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری، روابط بین‌الملل، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

10.22034/sm.2022.137876.1617

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی مبانی حفظ محیط زیست و همکاری‌های بین­المللی زیست محیطی در اسلام است. این پژوهش با استفاده از مبانی اسلامی در بخش نظری، طبیعت جهان را از مواهب الهی دانسته که باید انسان برای حفظ حیات و بقای خویش و تمامی موجودات بهترین روش را در بهره‌برداری از آن بکار گیرد. در عین حال این بینش، آدمی را با مبداء هستی پیوند داده و در مواجهه با طبیعت و مسائل زیست محیطی علاوه بر تبعیت از قواعد و اصول اسلامی، اتصال و ارتباط با شریعت را با وصف عقل و نقل برقرار می‌سازد. در بُعد عملی با استناد به قواعد و اصول اسلامی بیان شده، اسلام، احکام و دستوراتی در حوزه محیط زیست دارد که هر کدام از آن‌ها مانع جدی در به وجود آمدن بحران‌های زیست محیطی خواهد بود. اصولی چون اصل اباحه و لزوم حفظ توازن در طبیعت، اصل مصلحت و قواعدی چون قاعده لاضرر، قاعده اتلاف و قاعده تسبیب و سیره عقلاء، مسئولیت‌های آحاد افراد بشر را در جلوگیری از تخریب و آلودگی محیط زیست و همچنین میزان بهره‌برداری از آن را تعیین و اثبات می‌نمایند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن ادریس حلّی، محمد بن منصور بن احمد (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج2.
اردبیلی، احمد بن محمد (بی‌تا). زبده البیان فی احکام القرآن. قم: المکتبه الجعفریه لاحیاء الآثار الجعفریه.
انصاری، مرتضی بن محمد امین (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ج2.
حرّ عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: آل البیت، ج5.
حسینی مراغی، سید میر عبدالفتاح (1417ق). العناوین الفقهیه. قم: مرکز نشر اسلامی، ج2.
حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر (1420ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. قم: مؤسسه امام صادق(ع)، ج5.
رشتی، میرزا حبیب‌الله (1316ق). التعلیقه علی مکاسب الشیخ الانصاری. قم: مجمع الذخائر الاسلامیه.
رفیع‌پور، فرامرز (1378). آناتومی جامعه، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
شریف مرتضی (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دارالقرآن الکریم، ج2.
شهید اول (عاملی)، محمد بن مکّی (1400ق). القواعد و الفوائد. نجف: بی‌نا، ج1.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1413ق). مسالک الافهام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه، ج3.
شیرخانی، علی (1397). تفسیر سیاسی از آیه نفی سبیل. سیاست متعالیه، 6(23).
طباطبایی، سید محمد (بی‌تا). کتاب المناهل. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
طباطبائی، سید محمدحسین (1385). ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، دفتر انتشارات اسلامی.
عمیق، محسن؛ حسینی، سید فضل‌الله (1392). اخلاق زیست محیطی در اسلام. اصفهان: جهاد دانشگاهی.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج72.
محمدزاده رهنی، محمدرضا (1389). بررسی مبانی حفاظت از محیط زیست. فقه و تاریخ تمدن، 6(25).
موسوی بجنوردی، سید میرزا حسن (1419ق). القواعد الفقهیه. تهران: مکتبه الصدر، ج1-2.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج37.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1417ق). عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمّات مسائل الحلال والحرام. قم: دفتر نشر اسلامی.
Dahl, A.L. (2012). Achievements and gaps in indicators for sustainability. Ecological Indicators, 17: p.14-19.
Hendrickson, D.C. (2003). The Lion and the Lamb: Realism and Liberalism Reconsidered. World Policy Journal, XX(1).
Wight, M. (1992). International Theory: the three Traditions. N.y. Holmes & Meier.