نقش‌آفرینی دین در سیاست بر اساس نظریه الهی دولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران

10.22034/sm.2022.118993.1481

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش‌آفرینی دین در سیاست بر اساس نظریه الهی دولت است. بر مبنای فرضیه پژوهش، شریعت اسلام بر مبنای نیاز بشری و منبع معرفت‌شناختی وحی، با قرائت حداکثری از اسلام و در پناه نظریه الهی دولت به مفهوم نوینی به نام اسلام سیاسی رسیده است که شکل تکامل یافته نظریه الهی دولت قلمداد می‌شود. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که با پذیرش نظریه الهی دولت و قبول ذات مشروعیت‌بخش خداوند به دولت می‌توان تاکید کرد که: نقش‌آفرینی دین منحصر به اخلاق و احکام فردی و عبادی نیست، بلکه شامل تمام جنبه‌های حیات سیاسی، عبادی و اجتماعی انسان می‌شود. به دلیل حساسیت دین نسبت به حیات دنیوی و اخروی انسان، دین چارچوب کلان و نظام‌مندی را نسبت به سعادت و کمال بشر در دنیا و آخرت ترسیم نموده است. خداوند منبع ذاتی مشروعیت و سیاست دینی یعنی مشروعیتی که توسط شارع مقدس تأسیس و یا امضاء شده، است. در مفصل‌بندی گفتمان اسلام سیاسی، دین صرف اعتقاد نیست، بلکه ابعادی فراگیر دارد، و تمامی عرصه‌های حیات آدمی را در برمی‌گیرد. چنین نگرشی در تمامی گرایش‌های درونی گفتمان اسلام سیاسی مشترک است و از این جهت می‌توان آن‌ها را در درون گفتمان اسلام سیاسی قرار داد و در تحلیل خود، از اسلام سیاسی به‌مثابه یک کلیّت واحد سخن گفت.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آشوری، داریوش (1366). دانشنامه سیاسی. تهران: نشر مروارید و سهروردی.
احمدیان‌راد، رضا (1390). منشاء دولت و چگونگی پیدایش آن. قابل دسترسی در:
http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2435784
اکبری، کمال (1398). تأثیر تأسیس جمهوری اسلامی ایران در شیوه استنباط فقه سیاسی. سیاست متعالیه، شماره 25: ص194-177.
باقری دولت‌آبادی، علی؛ سنگ سفیدی، محمدرضا (1389). نقش انگاره‌های دینی در سیاست: عرضی یا ماهوی. پژوهش‌های سیاست، 12(29).
برزگر، ابراهیم (1389). ساختار فهم اندیشه سیاسی اسلام. دانش سیاسی، 6(2): ص43-72.
برزگر، ابراهیم (1392). تاریخ تحول دولت در اسلام و ایران. تهران: انتشارات سمت، چاپ دهم.
بصیری، محمدعلی و همکاران (1395). اسلام سیاسی و انقلاب اسلامی ایران. سیاست، 3(11).
بهروزلک، غلامرضا (1386). جهانی شدن و اسلام سیاسی در ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
پوراحمدی، حسین؛ ذوالفقاری، عباس (1394). انواع مدل‌های اسلام سیاسی و تعامل آن‌ها با سیاست جهانی. رهیافت سیاسی و بین‌المللی، 6(41).
جمشیدی‌راد، محمدصادق؛ محمودپناهی، سید محمدرضا (1391). مفهوم اسلام سیاسی در انقلاب اسلامی ایران. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 2(5).
حسینی‌زاده، محمدعلی (1386). اسلام سیاسی در ایران. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
حقیقت، صادق (1383). گونه‌شناسی ارتباط دین و سیاست در اندیشه سیاسی شیعه. نامه مفید، شماره 44.
خمینی، سید روح‌الله (1377). ولایت فقیه. تهران: انتشارات عروج، ج5.
خمینی، سید روح‌الله (1389). ترجمه مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه امام خمینی. ترجمه حسین مستوفی‏. ‏تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج.
سروش، عبدالکریم (1395). مدارا و مدیریت. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
سعید، بابی (1379). هراس بنیادین اروپامداری و ظهور اسلام‌گرایی. ترجمه غلام‌رضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری. تهران: دانشگاه تهران.
صدر، محمدباقر (1417ق). اقتصادنا. تحقیق عبدالحکیم ضیاء، علی اکبر ناجی، سید محمد حسینی و صابر اکبری. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
طاهری، سید مهدی (1388). بازخوانی تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر بیداری مسلمانان. قم: پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی، پژوهشکده منطقه‌ای انتشارات جامعه المصطفی العالمیه.
عباسی، ولی‌الله (1395). نظریه دین حداکثری و الگوی اسلامی پیشرفت. در: پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت.
علیخانی، علی اکبر (1398). حکمت و حکمیت سیاسی در قرآن و حدیث. سیاست متعالیه، شماره 24: ص34-7.
فیرحی، داود (1393). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت؛ دانشگاه باقرالعلوم(ع)، چاپ یازدهم.
کدیور، محسن (1387). نظریه‌های دولت در فقه شیعه. تهران: نشر نی.
مجتهد شبستری، محمد (1381). هرمنوتیک کتاب و سنّت. تهران: انتشارات طرح نو.
محمودی‌کیا، محمد (1396). تهدید هنجاری و بازخیزش دین در روابط بین‌الملل، چیستی، چرایی و نحوه تعامل. پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 7(3).
مطهری، مرتضی (1380). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: انتشارات صدرا.
موحد مجد، مجید؛ حمیدی‌زاده، احسان (1393). دنیوی شدن و نظریه انتخاب عقلانی دین. پژوهش‌های ادیانی، 1(3).
نراقی، ملااحمد (1367). شئون فقیه. ترجمه سید جمال موسوی. بی‌جا: واحد تحقیقات اسلامی، بنیاد بعثت.
وینسنت، آندرو (1371). نظریه‌های دولت. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
همیلتون، ملکم (1381). جامعه‌شناسی دین. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان.