شوری از منظر فقه القرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 کارشناسی ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه مفید، قم، ایران

10.22034/sm.2022.556026.1898

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی شوری از منظر فقه القرآن است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد اصل شورا به عنوان شیوه‌اى در مدیریت جامعه اسلامى، بر پایه مبانى قرآن و سنّت استوار است و با توجه به اینکه قرآن‌ کریم به آن به عنوان ویژگی و شیوه عملکرد مؤمنان (شوری، 38) و نیز به صورت دستورى بر پیامبر(ص) (آل عمران، 159) پرداخته است، و نیز با بررسى نمونه‌هاى عملى در سیره پیامبر اسلام(ص) که در جنگ بدر و اُحد و خندق و همچنین در جریان عهدنامه پیامبر اکرم(ص) با مردم طائف دیده مى‌شود، باید غیرقابل تردید و انکار تلقى گردد. لذا، مشورت به حکم عقل، نیکو و موجب اجتماع آراء و تقویت عقول و سیاسات است، چراکه عقول متعدد از عقل واحد برتر است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
ابن ابى الحدید (1404ق). شرح نهج‌البلاغه. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ج14.
ابن هشام (1375ق). السیره النبویه. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج3.
ارسطو (1349). سیاست. ترجمه حمید عنایت. تهران: انتشارات شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
استادى، رضا (1360). شورا در قرآن و حدیث. قم: هجرت.
استرابون (1381). جغرافیای استرابو، سرزمین‌های زیر فرمان هخامنشیان. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
بابایی، علی اکبر (1387). روش‌شناسی تفسیر قرآن کریم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بلخی، مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان‏. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج3.
حائری اصفهانی، محمدحسین (1404ق). الفصول الغرویه فی الاصول الفقهیه. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیه.
حائری، سید کاظم (1378). بنیاد حکومت در اسلام. ترجمه حسن طارمی‌راد. تهران: بی‌نا.
حکیم، محمدباقر (1412ق). الحکم الاسلامی بین النظریه و التطبیق. قم: موسسه المنار.
حلّی، حسن بن یوسف (1404ق). مبادی الوصول الی علم الاصول. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
خویی، سید ابوالقاسم (1413ق). محاضرات فی اصول الفقه. قم: دارالهادی للمطبوعات، ج1.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار الشامیه.
رشید رضا، محمد (1414ق). تفسیر المنار. بیروت: دار المعرفه، ج2.
سبزوارى، محمد (1419ق). ارشاد الاذهان الى تفسیر القرآن‏. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات‏‏.
سمهودی، علی بن عبدالله (1971م). وفاء الوفا باخبار دار المصطفی. بیروت: دار الکتب العلمیه، ج1.
سیوطی، جلال‌الدین (1404ق). الدّر المنثور. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ج2.
سیوطی، جلال‌الدین (1421ق). الاتقان فی علوم القرآن. بیروت: دارالکتب العربی، ج 2.
شیرخانی، علی (1381). شورا و آزادی، بحث در اندیشه سیاسی طالقانی. قم: آفتاب سبا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات اسلامی، ج15، 2، 19، 4.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران‏: انتشارات ناصر خسرو، ج7، 2.
طبرسى، فضل بن حسن (1377). تفسیر جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران؛ مدیریت حوزه علمیه، ج3.
طوسى، محمد بن حسن‏ (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، ج8.
عراقی، آقا ضیاء‌الدین (بی‌تا). نهایه الافکار. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج1.
عمید زنجانى، عباسعلی (1366). فقه سیاسى. تهران: امیرکبیر، ج1.
فخر رازی، محمد بن عمر (1418ق). المحصول فی علم اصول الفقه. بیروت: موسسه الرساله، ج2.
قرشی، علی اکبر (1354). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج5.
کوفی، فرات بن ابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مبلغى، احمد (1378). نقش مشورت و مشارکت در فرآیند تصمیم‌سازى، امام خمینى و حکومت اسلامى. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
مجلسى، محمدباقر (1440ق). بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع). بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، ج66.
مرتضی عاملی، جعفر (1428ق). الصحیح من سیره النبی الاعظم. قم: دار الحدیث.
مظفر، محمدرضا (1405ق). اصول الفقه. بی‌جا: نشر دانش اسلامی، ج1.
معرفت، محمدهادی (1376). جزوه فقه سیاسی. قم: دانشگاه باقرالعلوم(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1421ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: المدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، ج2.
موسوی بجنوردی، حسن (1377). القواعد الفقهیه. قم: نشر الهادی، ج2.
میرزای قمی، ابوالقاسم (1231ق). قوانین الاصول. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه، ج1.
میرموسوی، سید علی (1379). تأملى در فقه و شورا و مشورت. علوم سیاسى، سال اول، شماره4: ص243-257.