مبانی قرآنی و روایی مرجع امنیت سیاسی در اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

10.22034/sm.2022.523592.1661

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی مبانی قرآنی و روایی مرجع امنیت سیاسی در اسلام است. در این پژوهش با کاربست چارچوب نظری برگرفته از نظریۀ امنیت دولت‎محور و نیز کاربست روش‎های سه‌گانه فهم مرجع امنیتی سیاسی و با بهره‎گیری از روش اسنادی و استنباطی مبانی قرآنی و روایی مرجع امنیت سیاسی در اسلام تبیین گردید. نتایج حاکی از آن بود که گزاره‎هایی از قرآن کریم و روایات اسلامی از یک‌سو به‎ صورت ایجابی بر لزوم تقویت مؤلفه‎های مرجع امنیت سیاسی (دولت اسلامی با سه مؤلفۀ اسلام، نهادهای حکومتی، قلمرو سرزمینی) در اسلام دلالت دارند و از سوی دیگر به ‎صورت سلبی بر رفع هرگونه تهدید از آن سه مؤلفه تاکید می‎کنند. با این توضیح که از تهدید تلقی شدن بدعت، ارتداد، تشبّه به کفّار، کتب ضلال (نسبت به ایدئولوژی اسلامی) و سلطه‎پذیری، استبداد، بغی و فتنه (نسبت به نهادهای حکومتی مردمی) و سلطه‎پذیری، تجاوز دشمن به سرزمین، فروش سلاح به دشمنان (نسبت به سرزمین‎های اسلامی) فهمیده می‎شود که از منظر آیات و روایات، سه مؤلفۀ دولت اسلامی، مرجع امنیت سیاسی محسوب می‎شوند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه. محمد شریف‎ رضی. تحقیق فیض ‎الاسلام. قم: هجرت، 1414ق.
آل‎ سید غفور، سید سجاد (1399). گزاره‎های قرآنی مرجع امنیت سیاسی افراد. سیاست متعالیه، 8(29): ص37- 54.
ابن ‎أبی ‎جمهور، محمد (1405ق).‏ عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینی. قم: دار سیدالشهداء للنشر.
ابن‎اثیر، عزّالدین (1409ق). أسد الغابة فى معرفة الصحابة. بیروت: دارالفکر، ج2.
ابن‎بابویه، محمد (1362). الخصال. قم: جامعه مدرسین، ج1.
ابن‎بابویه، محمد (1395ق).‏ کمال الدین و تمام النعمه. تهران: اسلامی، ج1.
ابن‎بابویه، محمد ‏(1413ق). من لایحضره الفقیه‏. قم: دفتر انتشارات اسلامى‏، ج2.
ابن‎طاووس، على (1380).‏ لهوف‏. ترجمه حسن‏ میرابوطالبى. قم: دلیل ما.
افتخاری، اصغر(1391). امنیت. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
برقى، احمد (1371ق). محاسن. قم: دار‎الکتب ‎الإسلامیة، ج1.
بوزان، باری (1389). مردم، دولت‎ها و هراس. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
بوزان، باری؛ ویور، الی؛ دوویلد، پاپ (1386). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت. ترجمۀ علیرضا طیب. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
بوزان، باری (1378). مردم، دولتها و هراس. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج ‎الفصاحه. تهران: دنیای دانش.
پورسعید، فرزاد (1390). مرجع امنیت در کنش گفتاری امام خمینی. در: مجموعه مقالات امام خمینی و بنیان‎های نظری امنیت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
تمیمی‎ آمدی، عبدالواحد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دارالکتاب الاسلامی.
تمیمى ‎آمدى، عبد‎الواحد (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‏. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جهان‎بزرگی، احمد (1388). امنیت در نظام سیاسی اسلام (اصول و مؤلفه‎ها). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
‎حرّعاملى، محمد (1409ق).‏ وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل‎البیت(ع)، ج17-16.
حییم، سلیمان (1378). فرهنگ معاصر انگلیسی- فارسی. تهران: فرهنگ معاصر، ج2.
خامنه‌ای، سید علی (3/1/1399). سخنرانی نوروزی خطاب به ملت ایران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=45227
خمینی، سید روح‌الله (1378). ولایت فقیه. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
داوری ‏اردکانی، رضا؛ شاکری، سیدرضا (1388). امنیت سیاسی در اندیشۀ امام خمینی. دانش سیاسی، 5(1): ص69-86.
رحمت ‎اللهی، حسین و همکاران (1394). امنیت سیاسی افراد و مرجع آن در فقه امامیه. حقوق اسلامی، 12(44): ص113-152.
شریعتی، روح‎الله (1393). قواعد فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم فرهنگ اسلامی.
طبرسی، احمد (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج‏. مشهد: نشر مرتضى.
طوسى، محمد ‏(1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب ‎الإسلامیه، ج6.
عبدالله‎خانی، علی(1382). نظریههای امنیت؛ مقدمهای بر طرحریزی دکترین امنیت ملی. تهران: ابرار معاصر، ج1.
عبدالله‎خانی، علی (1383). نظریههای امنیت. تهران: مؤسسه ابرار معاصر.
عمید، حسن (1377). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیرکبیر، ج1.
فراهیدی، خلیل (1414ق). ترتیب کتاب العین. قم: انتشارات اسوه، ج1.
قرائتی، محسن (1387). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ج1.
کریمی‎مله، علی؛ بابایی، اکبر (1392). امنیت ملی از منظر امام خمینی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
کلینی، محمد (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب ‎الإسلامیة، ج5، 7، 1.
کبیرمدنى، سید علیخان (1409ق). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین‏. قم: دفتر انتشارات اسلامى، ج4.
کلینى، محمد (1429ق). ‏الکافی. قم: دار الحدیث، ج9، 4.
لک‎زایی، نجف (1393). امنیت متعالیه. سیاست متعالیه، 2(5): ص7-28.
لک‎زایی، نجف (1394). مکتب امنیتی متعالیه با نگاهی به اندیشۀ امام خمینی. آفاق امنیت، 8(26): ص5-39.
لیثی‎ واسطی، على (1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.
ماندل، رابرت (1377). چهرۀ متغیر امنیت ملی. ترجمۀ پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار إحیاء ‎التراث ‎العربی، ج75، 23، 28.
مجلسی، محمدتقی (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، ج2.
معین، محمد (1360). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر، ج1.
مفید، محمد (1413ق). الأمالی. قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم‎ شیرازى، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب ‎الاسلامیه، ج19، 2، 17، 4، 14، 8.
نورى، حسین ‏(1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏. قم: مؤسسة آل‎البیت(ع)، ج13.
واردی، سید تقی (1385). علل و عوامل صلح امام حسن‎ مجتبى(ع). پاسدار اسلام، شماره 298.
ویلیامز، پل‎دی (1390). درآمدی بر بررسی‌های امنیت. ترجمه علیرضا طیّب. تهران: امیرکبیر.
Deutch, K.W. (1970). Politics and Government. Houghon miflin Company Press.
Passerin de`Entrev`s, A. (1969). The Notion of the State. Oxford University Press.
Wolfers, A. (1952). National Security as an Ambiguous Symbol. Political Science Quarterly, 67(4): P.481-502.