مناسبات آزادی و امنیت سیاسی در اندیشه آیت‌الله نائینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران

10.22034/sm.2022.549149.1839

چکیده

فرهنگ دیرینه استبداد در ایران سبب فهم آزادی در پسِ استبداد شده و در عین حال، استبداد مُنادی امنیت تلقی شده است؛ از این‌رو با فروپاشی استبداد، طغیان آزادی‌ها و هرج و مرج عارض می‌شد که امنیتِ منبعث از استبداد نیز نابود می‌شد‌. تجربه استبداد قاجار و هرج و مرجِ پسامشروطه تبلور عینی این فرهنگ است.

محقق نائینی، فقیه و اصولی برجسته، در چنین شرایطِ مُلتهبی به اندیشه‌ورزی درباره حکومت، استبداد، امنیت، آزادی و... پرداخت و کوشید مفاهیم جدید را با ابتنای بر اصول و قواعد فقهی تفسیر و تبیین نماید و به اقتضای عصر و مصر، نظم مطلوب شرع را تعریف کند که مفاهیم آزادی و امنیت سیاسی ذیل آن امکان تعریف بیابند. با عنایت به محیط مُلتهب عصرمشروطه و رویکرد اصولی نائینی، این سؤال مطرح می‌شود که چه نسبتی میان آزادی و امنیت سیاسی در اندیشه نائینی وجود دارد؟ مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از روش هرمنوتیک اسکینر، اثبات کرده که نائینی با رهجویی سیاست، آزادی و امنیت از دل شریعت و تعریف شرع به‌عنوان نقطه‌عزیمت اندیشه‌ورزی، حکومت‌ولایتیه را نظام مطلوب و مَمضی شرع‌ تعریف نموده که در سایه آن و براساس تعالیم شرع، بین امنیت سیاسی و آزادی، تعامل و بلکه تلازم حاکم است.

کلیدواژه‌ها