نقش دین در تمدن‌سازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران

2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بروجرد؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

3 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران

10.22034/sm.2021.526141.1678

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه دین و تمدن می‌باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که با همه رفت و آمد تمدن‌ها، دین عاملی مؤثر و کلیدی در تولید کردن، پرورش دادن و به ثمر رساندن تمدن بوده ‌است. تاریخ ادیان و انبیای الهی در قرآن کریم، بسط تمدن را بیان کرده است. چراکه دین بشر را به سوی برپایی اجتماعی منسجم و منظم و بدور از پراکندگی و بی‌سامانی رهنمون شده و با ارائه عقلانیتی متعالی، انسان‌ها را در مسیر نیل به سعادت و رفاه، به پیش می‌راند. لذا، با در نظر گرفتن مبادی مذهبی تمدن درمی‌یابیم که در تمدن‌های بزرگ، فعالیت‌های اجتماعی، تجارب سیاسی، اقتصادی، اخلاقی، فکری و فلسفی، برخاسته از نوعی نگاه مذهبی و گرایش دینی بوده و برای جامعه اسلامی، رسیدن به تمدن، بازگشت و عمل به آموزه‌های اسلامی است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن خلدون، عبدالرحمن (1369). مقدمه ابن خلدون. ترجمه محمدپروین گنابادی. تهران: نشر علمی فرهنگی.
ابن‌کثیر، عمادالدّین (1966م). البدایة و النّهایة. تحقیق علی شیری. بیروت: دار احیاء التّراث العربی، ج7.
ابن‌هشام، عبدالملک (1363). السّیرة النّبویّة. تحقیق عبدالحفیظ شبلی و همکاران. تهران: انتشارات ایران، ج2.
الدر، جان (1335). باستانشناسی کتاب مقدس. ترجمه سهیل آذری. تهران: تور جهان.
الویری، محسن سیدرضا مهدی‌نژاد (1392). رابطه دین و تمدن در اندیشه مالک بن‌نبی. تاریخ تمدن اسلامی، 9(18): ص163-191.
بلاشر، رژی (1363). تاریخ ادبیّات عرب. ترجمۀ آ. آذرنوش. تهران: مؤسسۀ مطالعات فرهنگی، ج1.
بهمنش، احمد (1369). تاریخ ملل قدیم آسیای غربی. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، ‌چاپ چهارم.
تافلر، آلوین (1385). به سوی تمدن جدید. تهران: نشر علم.
ترنر، برایان اس. (1380). وبر و اسلام. ترجمۀ حسین بستان. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
توین‌‌بی، آرنولد (1376). بررسی تاریخ تمدن. ترجمه محمدحسین آریا. تهران: انتشارات امیرکبیر.
جعفری، محمدتقی (1389). حکمت اصول سیاسی اسلام. تهران: نشر موسسه تدوین و نشر آثار علامه محمدتقی جعفری، ج6.
جعفریان، رسول (1375). تاریخ تحوّل دولت و خلافت. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله (1378). جامعه در قرآن. قم: انتشارات اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1380). انتظار بشر از دین. قم: نشر اسراء.
حائری طباطبائی، سید علی بن محمد (1418ق). ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدّلائل. قم: مؤسسة آل البیت، ج4.
حتّی، فیلیپ خلیل (1366). تاریخ عرب. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات آگاه.
حجازی، فخرالدین (1352). نقش پیامبران در تمدن انسان. تهران: بعثت.
حُرّ عاملی، محمد بن حسین (1414ق). تفصیل وسائل الشّیعة إلی تحصیل مسائل الشّریعة. قم: تحقیق مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التّراث، طبع دوم، ج13، 15.
حقوقی، عسکر (1374). تاریخ اندیشه‌های سیاسی در ایران و اسلام. تهران: انتشارات هیرمند.
حنفی، حسن (1379). اندیشه و تمدن اسلامی و مباحثی پیرامون آن. نامه علوم انسانی، 2.
خمینی، سید روح‌الله (1368). صحیفه امام. تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج8.
دورانت، ویلیام جیمز (1365). تاریخ تمدن. ترجمه احمد آرام و همکاران. تهران: نشر انقلاب اسلامی، ج1.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1381). کارنامه اسلام. تهران: نشر امیرکبیر.
زیدان، جرجی (1352). تاریخ تمدن اسلام. ترجمه علی جواهرکلام. تهران: امیرکبیر.
سپهری، محمد (1389). تمدن اسلامی در عصر امویان. تهران: نشر شرکت چاپ و نشر بین‌‌الملل.
سوروکین، الکساندر (1377). نظریه‌‌های جامعه‌‌شناسی و فلسفه‌‌های نوین تاریخ. رشت: انتشارات حق‌شناس.
شریعتی، علی (1389). تاریخ تمدن. تهران: نشر قلم، ج1.
شیخ الاسلام، جواد (1365). خداوندان اندیشه. تهران: امیرکبیر.
صدر، سید محمدباقر (1359). سنّت‌های تاریخ در قرآن. ترجمۀ سید جمال موسوی. تهران: انتشارات روزبه.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390). تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ج8.
طبری، محمد بن جریر (بی‌تا). تاریخ الأمم و الملوک. مصر: دارالمعارف، ج3.
عبدالجلیل (1363). تاریخ ادبیّات عرب. ترجمۀ آ. آذرنوش. تهران: انتشارات امیرکبیر.
عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
کربن، هانری (1377). تاریخ فلسفه انسانی. ترجمه سید جواد طباطبایی. تهران: نشر کویر.
کریمی، حسین (1361). فلسفه تاریخ نشر جهاد دانشگاهی. تهران: انتشارات راهبردی.
کلینی، ابوجعفر محمد (1386). اصول الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ج1، 5.
کولانژ، فوستل دو (1389). تمدن قدیم. ترجمه نصرالله فلسفی. تهران: کیهان.
لوبون، گوستاو (2002). تمدن اسلام و عرب. ترجمه سید هاشم حسینى. تهران: کتابفروشى اسلامیه.
لوکاس، هنری (1399). تاریخ تمدن. تهران: نشر سخن.
مجلسی، محمدباقر (1377). بحار الانوار. تهران: اسلامی، ج11-12، 2، 75.
مخلصی، عباس (1380). فرهنگ و تمدن اسلامی. حوزه، 105-106.
مطهری، مرتضی (1385). جامعه و تاریخ. قم: نشر صدرا.
مطهری، مرتضی (1388). انسان کامل. قم: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. قم: نشر امیرالمؤمنین(ع)، ج1.
میرچاه، الیاده (1375). دین‌پژوهی. تهران: نشر پژوهشگاه علوم اسلامی.
نیبرگ، هنریک ساموئل (1359). دین‌هاى ایران باستان. ترجمه سیف‌الدین نجم‌الدین غیاث‌آبادى. تهران: مرکز ایرانى مطالعه فرهنگ‌ها.
وحیدی منش، حمزه علی 1386). عناصر تمدن‌ساز دین اسلام. معرفت، 123: ص25-39.
ولاهوس، اولیویا (1357). درآمدی بر انسان‌‌شناسی. ترجمه سعید یوسف. تهران: نشر سهر.
ولایتی، علی اکبر (۱۳84). پویایی فرهنگ و تمدن اسلامی در ایران. تهران: نشر وزارت امور خارجه، ج1.
ولایتی، کریم (1381). نقش دین در ایجاد و تداوم تمدن. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (تبریز)، 45(183-184): ص303-334.
هانتینگتون، ساموئل (1386). نظریه برخورد تمدن‌‌ها. تهران: نشر وزارت امورخارجه.
یونگ، کارل گوستاو (1961) .تحلیل رؤیا (گفتارهایی در تعبیر و تفسیر رؤیا. ترجمه رضا رضایی. تهران: افکار.