مسئله‌شناسی سیاسی تفاسیر جامع ترتیبی با گرایش اجتماعی و سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

10.22034/sm.2022.129884.1550

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی مسائل سیاسی طرح شده در تفاسیر قرآن کریم است. تفاسیر جامع ترتیبی مورد مطالعه شامل تفسیر المیزان، نمونه، تسنیم، المنار و فی ظلال بودند. برای شناسایی مسائل سیاسی طرح شده در تفاسیر، ابتدا مسائل مطرح در علوم سیاسی شناسایی و نظام جامع مسائل آن متشکل از 263 مسئله و مؤلفه اصلی و 271 مسئله فرعی استخراج گردید. در گام بعدی 57 مسئله و مؤلفه اصلی در قالب 611 عنوان شناسایی شد که حدود 21% مسائل اصلی دانش سیاسی‌ را تشکیل می‌دهند. از میان مسائل اصلی طرح شده در قلمرو پژوهش، درباره 15 مسئله اصلی که حدود 26% کل مسائل شناسایی شده هستند، تنها یک عنوان و مطلب آمده است. در حالی که درباره سه مسئله حاکم (71)، جنگ و جهاد (68)، و حکومت (66)، یعنی 5% کل مسائل شناخته شده‌، 204 عنوان و مطلب آمده که حدود 33% کل عناوین و مطالب را به خود اختصاص داده‌اند. از نظر آماری درصد مسائل طرح شده در تفاسیر جامع ترتیبی، بسیار محدود و نامتوازن هستند. چرا که اولاً دیدگاه قرآن درباره تعداد کمی از مسائل سیاسی استخراج شده و ثانیاً اکثریت مباحث، درباره تعداد اندکی از مسائل سیاسی انجام شده است. بر این اساس، تفاسیر جامع ترتیبی مورد مطالعه، پاسخگوی نیازهای حوزه قرآن و سیاست نیست و لازم است که تفسیر کاملاً سیاسی توسط مفسرین آشنا با علوم سیاسی، تدوین گردد تا خلاءهای موجود در این عرصه را پر نموده و پاسخگوی روز افزون جامع علمی در این عرصه باشد.

کلیدواژه‌ها


آقابخشی، علی؛ افشاری‌راد، مینو (1383). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
اخوان، پیمان؛ باقری، روح‌الله (1389). مدیریت دانش از ایده تا عمل. تهران: آتی نگر.
افرازه، عباس (1384). مدیریت دانش (مفاهیم، مدل‌ها، اندازه‌گیری و پیاده‌سازی). تهران: دانشگاه امیرکبیر.
الهی‌راد، صفدر (1390). بازخوانی معناشناختی کلام سیاسی و نسبت آن با فلسفه سیاسی و فقه سیاسی. معرفت کلامی، 2(6).
بابایی، احمدعلی؛ محمدی، رضا (1368). فهرست موضوعی تفسیر نمونه. قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین(ع).
بشیریه، حسین (1369). مسائل اساسی فلسفه سیاسی. نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 25: ص191-224.
بشیریه، حسین (1376). جامعه‌شناسی سیاسی و موریس دورژه. ترجمه ابوالفضل قاضی. تهران: سمت.
بشیریه، حسین (1382). آموزش دانش سیاسی. تهران: مؤسسه نگاه معاصر.
بهروزی لک، غلام رضا (1382). چیستی کلام سیاسی. قبسات، 8(28): ص79-104.
پازارگاد، بهاءالدین (1382). تاریخ فلسفه سیاسی. تهران: انتشارات زوار، ج1.
پایک، جان (1391). فرهنگ اصطلاحات فلسفه سیاسی. سید محمدعلی تقوی و محمدجواد رنجکش. تهران: نشر مرکز.
جکسون، رابرت؛ سورنسون، گئورک (1396). درآمدی بر روابط بین‌الملل. ترجمه مهدی ذاکریان، احمد تقی‌زاده و حسن سعیدکلاهی. تهران: نشر میزان.
جوادی آملی، عبدالله (1396). تسنیم؛ تفسیر قرآن کریم. قم: نشر اسراء، ج1-46.
جیکوبز، لزلی(1386)، درآمدی بر فلسفه سیاسی نوین. ترجمه مرتضی جیریایی. تهران: نشر نی.
حقیقت، صادق (1383). مسئله‌شناسی مطالعات سیاسی اسلامی. قم: بوستان کتاب.
خسروپناه، عبدالحسین (1388). کلام جدید با رویکرد اسلامی. قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی.
دوز، روبـرت؛ مارتین لیپست، سیمـور (1373). جامعه‌شنـاسی سیاسی. ترجمه محمدحسین فرجاد. تهران: انتشارات
وتـوس.
دهخدا، علی اکبر (بی‌تا). لغتنامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج44.
رادینگ، آلن (1383). مدیـریت دانش: موفقیت در اقتصاد جهانی مبتنی بر اطلاعات. ترجمه محمدحسین لطیفی. تهران:
سـمت.
راش، مایکل (1377). جامعه و سیاست؛ مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: سمت.
رسـولی ثانی‌آبادی، الهام (1393). در آمدی بر مهم‌ترین مفاهیم و اصطلاحات روابط بین‌الملل. تهران: انتشارات
تیسـا.
رشید رضا، محمد (1342ق). تفسیر القرآن الحکیم المشهور بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفه.
رشید رضا، محمد (1420ق). تفسیر القرآن الحکیم المشهور بتفسیر المنار. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج1-12.
رشید رضا، محمد (1973م/الف). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالفکر، ج1-12.
سرفصل‌های رشته فقه سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد. قابل دسترس در:
https://vpap.um.ac.ir/images/84/barneme_rizi_darsi/siasi.pdf
سویفت، آدام (1385). فلسفه سیاسی. ترجمه پویان موحد. تهران: انتشارات ققنوس.
سی، جرالد؛ کالوم، مک (1383). فلسفه سیاسی. ترجمه بهروز جندقی. قم: کتاب طه.
سید باقری، سید کاظم (1395). اولویت‌های پژوهشی فقه سیاسی. قم: معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه.
سید باقری، سید کاظم (1395). فقه سیاسی شیعه: سازوکارهای تحول در دوران معاصر. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
سید قطب (1389). ترجمه تفسیر فی ظلال القرآن. ترجمه مصطفی خرم دل. تهران: نشر احسان، ج1-6.
طباطبایی، محمدحسین (1363). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طباطبایی، محمدحسین (1374). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، ج1-20.
طرقی، مجید (1384). درسنامه روش تحقیق. قم: مرکز نشر هاجر.
عالم، عبدالرحمن (1373). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
عالم، عبدالرحمن (1386). تاریخ فلسفه سیاسی غرب (عصر جدید و سده نوزدهم). تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت خارجه.
عمید زنجانی، عباسعلی (1373). فقه سیاسی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ج2.
فهداوی، خالد (2008م). الفقه السیاسی الاسلامی. سوریه: دمشق، دار الاوائل لنشر و التوزیع و الخدمات الطباعیة.
قرضاوی، یوسف (1390)، فقه سیاسی. ترجمه عبدالعریز سلیمی. تهران: نشر احسان.
مارتین، گریفیتس؛ اوکلاگان، تری (1388). مفاهیم کلیدی روابط بین‌الملل. ترجمه محمد امجد. تهران: نشر میزان.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). آموزش فلسفه. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، ج1.
معرفت، محمدهادی (1380). تفسیر و مفسرون. قم: مؤسسه فرهنگی تمهید، ج2.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1-27.
میراحمدی، منصور و همکاران (1389). درس گفتارهایی در فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ورعی (طباطبایی حسینی)، سید جواد (1396). درسنامه فقه سیاسی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
همپتن، جین (1380). فلسفه سیاسی. ترجمه خشایار دیهمی. تهران: انتشارات طرح نو.
هوشی السادات، سید محمد (1384). ساده‌سازی علوم سیاسی. تهران: نشر میزان.
هیوود، اندرو (1387الف). کلیدواژه‌ها در سیاست و حقوق عمومی. ترجمه اردشیر امیرارجمند و سید باسم موالی‌زاده. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
هیوود، اندرو (1387ب). مفاهیم کلیدی در علم سیاست. ترجمه حسن سعیدکلاهی و عباس کاردان. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
یوسفیان، حسن (1389). کلام جدید. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.