مبانی انسان‌شناختی مرجعیت علمی قرآن کریم در علوم سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

2 استاد، دانشگاه باقرالعلوم(ع)؛ عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

10.22034/sm.2022.119328.1606

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی تأثیرگذاری آیات الهی بر مبانی انسان‌شناختی علوم سیاسی براساس رویکرد مرجعیت علمی قرآن کریم است. پژوهش بر این فرضیه استوار است که قرآن کریم با تأسیس انسان‌شناسی قرآن‌بنیان، انسان‌شناسی متعالی و ویژه‌‌ای را معرفی می‌کند که بر همه دانش‌‌ها از جمله علوم سیاسی تأثیر می‌‌گذارد. در این پژوهش از روش مطالعات درجه دوم و فلسفه علم به صورت تحلیلی و انتقادی استفاده شده است. نتایج نشان داد که ویژگی‌های انسان در قرآن، مانند خلافت الهی انسان، کرامت انسان، توجه توأمان به نیازهای مادی و معنوی، اختیار و حق انتخاب، غایت‌مندی آفرینش و توجه به لایه‌‌های وجودی انسان، سیاست را عرصه خلافت الهی معرفی می‌‌کند و همواره دغدغه کرامت انسان را در مطالعات سیاسی دارد و با رویکرد جامع علوم سیاسی به دنیا و آخرت، اراده انسان و چگونگی آن را نسبت به انتخاب‌‌های درست و نادرست و حق مشورت در محدوده تعیین شده به رضایت خداوند و رسول او، لایه‌‌های وجود انسان (قلب، عقل، ظاهر و رفتار) را پوشش می‌‌دهد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آشوری، داریوش (1394). دانشنامه سیاسى. تهران: مروارید.
آقابخشایشی‌، علی؛ افشاری‌راد، مینو (1374). فرهنگ علوم سیاسى. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ‌ایران.
ابن عربی، محمد بن عبدالله بن ابوبکر (بی‌تا). احکام القرآن. بی‌جا: بی‌نا، ج4.
ابن فارس، ابوالحسین (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه.
ابن منظور، جمال‌الدین (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر‌، ج1.
ابوالحمد، عبدالحمید (1384). مبانى سیاست. تهران: انتشارات توس، چاپ دهم.
احمدی طباطبائی، محمدرضا؛ نوری‌زاده، جواد (1390). رویکرد ایدئولوژی‌های سیاسی به مقوله انسان‌شناسی. جستاره‌های سیاسی معاصر، 2(1).
ارسطو (1385). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات طرح نو، چاپ دوم.
بابایی، غلامرضا؛ آقایی، بهمن (1394). فرهنگ علوم سیاسى. تهران: ویس.
بهروزی لک، غلامرضا (1392). رویکردهاى مطالعات سیاسى قرآن. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 2.
بهروزی لک، غلامرضا؛ قاسمی، محمدعلی (1396). مرجعیت علمی قرآن کریم در مطالعه نظام سیاسی با الگوی علم دینی آیت‌الله جوادی. در: مجمومه مقالات روش‌شناسی قرآن و علوم انسانی. قم: جامعه المصطفی العالمیة.
بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418ق). انوار التنزیل و اسرار التأویل. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج1.
جاسمی، محمد (1357). فرهنگ علوم سیاسى. بی‌جا: گوتنبرگ.
جوادی آملی، عبدالله (1385). زن در آیینه‌ جلال و جمال. قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1394). نسبت دین و دنیا: بررسی و نقد نظریه سکولاریسم. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1397). صورت و سیرت انسان در قرآن. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1379). معرفت‌شناسى در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ سوم.
خمینی، سید روح‌الله (1371). شرح چهل حدیث. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج13.
خمینی، سید مصطفی (1418ق). تفسیر القرآن الکریم. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج5.
رجبی، محمود (1380). انسان‌شناسى (سلسله دروس اندیشه‌های بنیادین اسلامی). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
رضائی، محمدعلی (1392). منطق تفسیری قرآن، قرآن و علوم طبیعی و انسانی. قم: جامعه المصطفی العالمیة، ج5.
رضائی، محمدعلی (1396). مرجعیت علمی قرآن کریم. در: مجموعه مقالات قرآن و علوم انسانی. قم: جامعة المصطفی العالمیة، ج2.
سبزواری نجفی، محمد بن حبیب‌الله (1419ق). ارشاد الاذهان الى تفسیر القرآن. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
شایان مهر، علیرضا (1337). دائرة‌المعارف تطبیقى علوم اجتماعى. تهران: سازمان انتشارات کیهان.
طباطبائی، محمدحسین (1364). المیزان فى تفسیر القرآن. قم: انتشارات اسماعیلیان، ج1.
طباطبائی، محمدرضا (1387). اخلاق و سیاست، رویکردی اسلامی و تطبیقی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی؛ انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
طبرسی، فضل بن الحسن (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو، ج5.
طبرسی، فضل بن حسن (بی‌تا). اعلام الورى باعلام الهدى. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج5.
طوسی، محمدرضا؛ عالمی، عبدالرؤف (1396). رابطه مرجعیت علمی قرآن با جهانی، جاودانگی و جامعیت قرآن. در: مجموعه مقالات. قم: نشر المصطفی.
طوسی، نصیرالدین (1360). اخلاق ناصرى. تهران: انتشارات خوارزمی، چاپ دوم.
عالمی، عبدالرؤف (1395). مرجعیت علمى قرآن کریم در علوم انسانى. پژوهش‌نامه علوم انسانی اسلامی، 3(5).
عظیمی، محمد شریفة (1396). چیستی و چگونگی مرجعیت قرآن در علوم انسانی. در: مجموعه مقالات. قم: نشر المصطفی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1421ق). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر، چاپ چهارم، ج2.
عمید زنجانی، عباسعلی (بی‌‌تا). مبانى اندیشه سیاسى در اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فاستر، مایکل (1358). خداوندان اندیشه سیاسى. ترجمه جواد شیخ الاسلامی. تهران: امیرکبیر.
فراتی، عبدالوهاب (1390). دانش سیاسى در حوزه علمیه قم. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق). العین. تصحیح مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی. قم: نشر هجرت، ج7.
فضل‌الله، محمدحسین (1399ق). من وحى القرآن. بیروت: دارالملاک، ج1.
فیض کاشانی، ملامحسن (1418ق). الاصفى فى تفسیر القرآن. تحقیق محمدحسین درایتی و محمدرضا نعمتی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ج1.
لک‌زایی، نجف (1381). اندیشه سیاسى صدرالمتألهین. قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
مارش، دیوید (1392). روش و نظریه در علوم سیاسى. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378). حقوق و سیاست در قرآن. قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1380). پاسخ استاد به جوانان پرسشگر. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصلح، جواد (1385). ترجمه و شرح شواهد الربوبیة. تهران:‌ انتشارات سروش.
معین، محمد (1371). فرهنگ فارسى. تهران: انتشارات امیرکبیر، ج3.
مکارم شیرازی، ناصر (1421ق). الامثل فی تفسیر کتاب‌الله المنزل. قم: مدرسه امیرالمؤمنین(ع)، ج1.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374‌). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی و دوم، ج1.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1346). الشواهد الربوبیة. با حواشی ملاهادی سبزواری. مشهد: دانشگاه مشهد.
نوابخش، مهرداد؛ کریمی، فاروق (1388). واکاوى مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو. مطالعات سیاسی، 1(3).
واعظی، احمد (1394). انسان از دیدگاه اسلام. قم: پژوهشکده‌ حوزه و دانشگاه.
وینسنت، اندرو (1383). نظریه‌هاى دولت. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هابز، توماس (1385). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.