پیشگیری از جرایم سیاسی و طغیان سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، فقه و حقوق جزا، دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، میبد، ایران

2 استادیار، گروه حقوق، دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، میبد، ایران

3 استادیار، گروه فقه، دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، میبد، ایران

10.22034/sm.2022.84835.1210

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی پیشگیری از جرایم و طغیان سیاسی است. در این راستا، سوال اصلی این است که آیا بروز جرایم سیاسی در یک کشور حکایت از ضعف هنجارهای سیاسی و اخلاقی است؟ و مولفه‌‌های اساسی در پیشگیری از این جرایم و طغیان از آن چیست؟. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و مبتنی بر منابع کتابخانه‌‌ای به مطالعه محورهای کاربردی تئوریک به صورت کیفی در مورد پیشگیری از جرم سیاسی مبتنی بر قانون جرم سیاسی مصوب 1395 پرداخته و از نظریات رایج در حوزه انحراف و کج‌روی به صورت کاربردی بهره جسته و در موارد مقتضی به آمار میدانی یک متغیره برای به تجربه گذاردن فرضیات یک متغیره پرداخته است. نتایج نشان داد که کمّیت و کیفیت بروز جرایم سیاسی در هر کشور، بیانگر فاصله بایسته‌‌های نظام ارزشی در حوزه سیاسی- اجتماعی و واقعیت موجود در میان توده‌‌های اجتماعی است. بنا به تعریف امر سیاسی و جرم سیاسی در هر کشور، مجرمین سیاسی قابل دسته‌‌بندی هستند، که مبتنی بر آن می‌‌توان به رویکرد پیشگیرانه در آن همّت گمارد. غایت پیش‌‌گیری از جرم سیاسی ابتدا تثبیت اخلاق و هنجارمداری در حوزه سیاسی- اجتماعی بوده و در وهله بعد پیشگیری از تبدیل جرایم سیاسی به طغیان سیاسی (شامل جرایم امنیتی، سلب آسایش و جرایم عمومی مشابه) است. به دلیل گره خوردن عناصر معنوی و مادی جرم سیاسی به عوامل سیاسی- اجتماعی و دغدغه‌‌های مثبت، راهبرد پیشگیری از این جرایم را باید بیشتر در عوامل اجتماعی، نظام ارزش و ضدّ ارزش، بسترهای انحراف و... جستجو نمود و مطالعه در مورد عوامل زیستی و روانشناختی فردی (که بیشتر در جرایم عمومی رایج است) در این مقوله سود چندانی ندارد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌‌البلاغه. محمد بن حسین سید رضی؛ تصحیح صبحی صالح. قم: هجرت، 1414ق.
ابن ‌شعبه، حسن بن علی (۱۳۶۳). تحف ‌العقول عن آل ‌الرسول(ص). قم: چاپ علی‌اکبر غفاری.
ابن شهر آشوب (بی‌‌تا). مناقب آل ابی‌طالب. نجف: حیدریه.
احمدی، حبیب (1389). جامعه‌شناسی انحرافات. تهران: سمت.
ادیبی، حسین؛ انصاری، عبدالمعبود (1391). نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: دانژه.
ﺑﻨﺪورا، آﻟﺒﺮت (1372). ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﺎدﮔﯿﺮی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺮﻫﺎد ﻣﺎﻫﺮ. ﺷﯿﺮاز: راﻫﮕﺸﺎ.
پیله، رسول (1384). مطالعه تطبیقی جرائم سیاسی و آیین دادرسی آن در فقه امامیه و حقوق ایران و مصر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
پیوندی، غلامرضا (1382). جرم سیاسی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
حومد، عبدالوهاب (1963م). الا‌جرام السیاسی. لبنان: دار‌المعارف.
خامنه‌ای، سید علی (1/1/1394). پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب به مناسبت آغاز سال ۱۳۹۴. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=29204
خامنه‌ای، سید علی (14/9/1369). بیانات در دیدار با کارگزاران نظام. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2390
خامنه‌ای، سید علی (20/1/1394). بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت(ع). قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=29415
خامنه‌ای، سید علی (24/7/1390). بیانات در دیدار با دانشجویان کرمانشاه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17597
ستوده، هدایت‌‌الله (1386). آسیب‌‌شناسی اجتماعات (جامعه‌‌شناسی انحرافات). تهران: آوار نور.
صانعی، پرویز (1382). حقوق جزای عمومی. تهران: طرح‌نو.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صفاری، علی (1380). مبانی نظری پیشگیری از وقوع جرم. تحقیقات حقوقی، 33-34: ص267-322.
طوسی، محمد بن محمد (1413ق). اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.
عاملی، سید ‌جعفر مرتضی (1387). امام علی(ع) و خوارج. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
علایی، حسین (1391). امنیت پایدار در سند چشم‌‌انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران. راهبرد دفاعی، 10(39).
علی‌آبادی، عبدالحسین (1367). حقوق جنایی. تهران: انتشارات فردوسی، ج3.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: نشر رضی، ج2.
قانون جرم سیاسی مصوب 1395.
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.
قائمی مقدم، محمدرضا (1382). روش الگویی در تربیت اسلامی. معرفت، 12(69): ص25-37.
کاویانی، محمد؛ فصیحی رامندی، مهدی (1391). ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ دﯾﺪﮔﺎه‌ﻫﺎی ﻏﺰاﻟﯽ و ﺑﻨﺪورا در ﺗﺮﺑﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 6(16): ص95-124.
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). کافی. قم: دارالحدیث، ج2.
ممتاز، فریده (1381). انحرافات اجتماعی: نظریه‌ها و دیدگاه‌ها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
نصراوی، سامی (1977م). المبادی العامة فی قانون العقوبات. بغداد: طبعة دارالاسلام.
ولیدی، محمد صالح (1373). حقوق جزای اختصاصی (جرائم بر ضد امنیت و آسایش عمومی). تهران: نشر داد.
Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of moral thought and action. In: W.M. Kurtine & J.L. Gewirtz (Eds.), Handbook of moral behavior and development (Vol.1, pp.45103). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
Cohen, L. & Felson, M. (1979). Social change and Crime Rate Trends: A Routine Activity Approach. American Sociological Review, 44.
Faris, R.E. (1948). Social Disorganization. New York: The Ronald Press Company.