خوانشی بر مولفه‌های اثرگذار بر هم‌گرایی عرفان و سیاست در اندیشه توحیدی امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 استادیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی مولفه‌های اثرگذار بر هم‌گرایی عرفان و سیاست در اندیشه توحیدی امام خمینی می‌باشد. در این راستا و با روش توصیفی- تحلیلی هم‌گرایی عرفان و سیاست امام خمینی و شاخصه‏های اثرگذار آن، توحید و تکلیف‌گرایی و رضایت‌گرایی تبیین شده است. نتایج حاکی از آن است که امام خمینی به عنوان انسان عارف و احیاءگر اسلام ناب با تعلیمات و آموزه‌های متعالی‏، با استفاده از مکتب، کتاب و سنّت اهل بیت(ع) عرفان را از عرصه نظر به عمل و از فرد به اجتماع گستراند. از ایشان عارفی حقیقی که تا آخرین لحظه عمرش در تلاش است به روشنگری و بیداری مردم بپردازد تا به این وسیله هم خودش به سوی خداوند گام بردارد و هم مردم. آنچه در عرفان مهم است انزوا از دنیاست و نه انزوا یافتن از خلق خدا و خدمت به آنها. امام خمینی عرفان سنّتی را با برداشتی نو از اسفار اربعه ملاصدرا متحول ساخت تا حضور عرفان با مدیریت اجتماعی و سیاسی در جامعه ملازم باشد و این امر سبب شد عافیت‌‌طلبی برخی عارف‌نمایان را هم به نقد و چالش جدی بکشاند.  

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن‌ترکه، علی (1378). شرح‌ فصوص الحکم. قم: انتشارات بیدار.
احسائی، ابن ابی جمهور (1397)‌. عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه. قم‌: اشراق، ج1.
اسم حسینی، غلامرضا (1387). تحول‌گرایی عرفان و سیاست. علوم سیاسی، دوره11، شماره 43.
باغستانی کوزه‌گر، محمد (1392).تحلیل کارآمدی سیاسی و تکلیف‌گرایی در گفتمان امام خمینی. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره2، شماره 6.
بسطامی، بایزید (1402ق). نصوص من‌ شطحات‌ الصوفیه‌. بی‌جا: بی‌نا.
پارسانیا، حمید (1387). عرفان و سیاست. قم: بوستان کتاب.
جرجانی، محمدعلی (1394). التعریفات: فرهنگ اصطلاحات معارف اسلامی. تهران: فرزان روز.
جعفری، محمدتقی (1394). عرفان اسلامی. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار استاد علامه محمدتقی جعفری.
جلال، میرزایی (1390). مبانی انسان‌شناسی در اندیشه سیاسی امام خمینی. تعلیم و تربیت اسلامی، شماره7.
جوادی آملی، عبدالله (1384). حق و تکلیف در اسلام. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1384). حق و تکلیف در اسلام. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1390). عرفان و حماسه. تهران: انتشارات رجا.
جوادی آملی، عبدالله (1394). بنیان مرصوص امام خمینی در بیان و بنان. قم: اسراء.
حقیقت، سید صادق (1388). مبانی اندیشه سیاسی در اسلام. تهران: سمت.
حقیقت، عبدالرفیع (1390). تاریخ عرفان و عارفان ایرانی. تهران: نشر کومش.
حلبی، علی‌ اصغر‌ (1371). انسان در اسلام و مکاتب غربی عارفان. تهران: نشر قطره.
خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی، ج1-5، 21، 17، 9، 13.
خمینی، سید روح‌الله (1379). صحیفه نور. تهران: طبع و نشر، ج11.
خمینی، سید روح‌الله (1387). نقطه عطف. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1388). تحریر الوسیله. تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج1، 17.
خمینی، سید روح‌الله (1389). دیوان امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1397). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح ‏الانس. قم: مؤسسه پاسدار اسلام.
خمینی، سید روح‌الله (1398). چهل حدیث. تهران: مرکز فرهنگی رجاء.
دادخدا، خدایار (1393). نسبت عرفان و سیاست. سیاست متعالیه، دوره1، شماره3.
دانش‌پژوه، مصطفی (1378). تجلّی عرفان امام خمینی در ساحت عمل اجتماعی. مدیریت راهبردی، دوره7، شماره19.
درویش، محمدرضا (1378). عرفان و دموکراسی. تهران: انتشارات قصیده.
ذوالفقاری، محمد (1392). اقتضائات اصل توحید در اندیشه سیاسی اسلام. معرفت سیاسی، دوره1، شماره2.
رودگر، محمدجواد (1387). عرفان و سیاست. عرفان اسلامی، دوره10، شماره 15.
رودگر، محمدجواد (1390). انقلاب اسلامی و عرفان امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، دوره8، شماره27.
زرّین‌کوب، عبدالحسین (1373). ارزش میراث‌ صوفیه‌. تهران: امیرکبیر.
ستوده، رضا (1390). پا به پای آفتاب. تهران: نشر پنجره.
سجادی، سید جعفر (1396). فرهنگ اصطلاحات عرفانی. تهران: طهوری.
سراج طوسی، ابونصر (۱۳۸۲). اللمع فی التصوف. ترجمه مهدی محبتی. تهران: انتشارات اساطیر.
سروش، محمد (1386). دین و دولت در اندیشه اسلامی. قم: بوستان کتاب.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1384). نوشته‌ بر‌ دریا، از میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی. تهران: نشر سخن.
صلیبا، جمیل (1393). فرهنگ فلسفی. تهران: حکمت، ج3.
طریحی، فخرالدین (1378). مجمع البحرین. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ج4.
طوسی، نصیرالدین (۱۳96). اوصاف الأشراف. تصحیح سید مهدی شمس‌الدین. تهران: آیت اشراق.
عابدی، احمد (1384). دفتر عقل و قلب؛ پرتوی از اندیشه‌های عرفانی و فلسفی امام خمینی. قم: زائر.
عبدوس، محمدتقی؛ اشتهاردی، محمدمهدی (1386). آموزه‌های اخلاقی امامان شیعه(ع). قم: بوستان کتاب.
عمید، حسن (1375). فرهنگ عمید. تهران: نشر امیرکبیر، ج1.
غزالی، محمد (1387). التجرید فی کلمه التوحید. ترجمه احمد مجاهد. تهران: دانشگاه تهران.
غنی، قاسم ‌(1374). تاریخ‌ تصوّف در اسلام. تهران: انتشارات زوّار.
فتحی، یوسف (1396). مناسبات مصلحت و تکلیف در اندیشه سیاسی امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، دوره4، شماره13.
فرانکنا، ویلیام کی (1383). فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی. قم: طه.
فوزی، یحیی (1393). اندیشه سیاسی امام خمینی. قم: نشر معارف.
فیروزی، رضا (1392). بررسی رابطه سیر و سلوک امام خمینی و حاکمیت. اندیشه نوین دینی، دوره9، شماره 26.
کاشانی‌، ملاّ‌عبد‌الرزاق (1371). شرح منازل خواجه. قم: بیدار.
کربن، هانری (1387). انسان‌ نورانی‌ در تصوّف ایرانی. ترجمه جواهری‌نیا. شیراز: انتشارات آموزگار خرد.
کلینی، محمد بن یعقوب (1386). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1-2.
گوهرین، صادق (1388). شرح اصطلاحات تصوّف. تهران: امیرکبیر.
لک‌زایی، رضا (1387). انقلاب متعالی: انقلاب اسلامی و جهت‌گیری فلسفی آن در چارچوب حکمت متعالیه. پگاه حوزه، دوره86، شماره249.
متولی امامی، سید محمدحسین (1398). عرفان سیاسی و تمدن‌سازی اسلامی. تهران: نشر کتاب فردا.
محمدی ری‌شهری، محمد (1393). میزان الحکمه. تهران: دارالحدیث، ج8.
مصباح یزدی، محمدتقی (1390). در جستجوی عرفان اسلامی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار. قم: صدرا، ج2.
معین، محمد (1377). فرهنگ فارسی. تهران: امیر‌کبیر‌.
موسوی، سید محمد (1391). مبانی اندیشه سیاسی در اسلام. تهران: دانشگاه پیام نور.
نادری، مهدی (1395). ابعاد نظری تکلیف‌گرایی در اندیشه امام خمینی. رهیافت انقلاب اسلامی، شماره37.
نسفی، عزیزالدین (1392). انسان کام. تصحیح ماری ژان موله. تهران: طهوری.
نصر، سید حسین (1389). مبانی‌ و اصول‌ عرفان و تصوف‌ اسلامی‌. تهران: دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
نیشابوری مقری، محمد بن حسن (1385). التعلیق فی علم الکلام. مشهد: دانشگاه علوم رضوی.
وکیلی‌، محمدحسین (1390). شاخصه‌های مکتب عرفانی نجف اشرف. حکمت عرفانی، شماره6.
هزاوه‌ای، سید مرتضی (1394). تکلیف‌گرایی در اندیشه سیاسی امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، دور12، شماره42.